Działania prowadzone na obszarach form ochrony przyrody – czy wymagają zgłoszenia Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska?

Autor: Kancelaria Ekologiczna · Opublikowano: 1.09.2026

Nie każde działanie prowadzone na obszarze objętym ochroną wymaga zgłoszenia Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska. Wymóg ten dotyczy podmiotu zamierzającego podjąć dane działania, w szczególności inwestora, właściciela lub zarządcy terenu. Konieczność zgłoszenia zależy jednocześnie od miejsca realizacji prac oraz od ich rodzaju i potencjalnego wpływu na warunki wodne, wodno-glebowe lub wartości przyrodnicze danego terenu. Podstawę prawną zgłoszenia realizacji działań stanowi art. 118 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r. poz. 13 z późn. zm.) [1].
W praktyce, przed rozpoczęciem prac należy zatem odpowiedzieć na dwa podstawowe pytania: czy miejsce planowanych działań jest objęte zakresem art. 118 oraz czy rodzaj prac mieści się w katalogu działań wymagających zgłoszenia. Dopiero łączne spełnienie tych dwóch przesłanek powoduje powstanie obowiązku zawiadomienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.

● Czym jest forma ochrony przyrody?
● Czy obowiązek zgłoszenia działania dotyczy wszystkich form ochrony przyrody?
● Jakie działania wymagają zgłoszenia Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska?
● Czy każde z działań wymaga zgłoszenia?
● Co powinno być określone w zgłoszeniu?
● Czy istnieje formularz zgłoszeniowy i co należy dołączyć do zgłoszenia?
● Kiedy należy dokonać zgłoszenia?
● Kiedy można przystąpić do prowadzenia działań?
● W jaki sposób dokonuje się zgłoszenia?
● Co może zrobić Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska po otrzymaniu zgłoszenia?
● Jakie znaczenie ma zgłoszenie przy pozwoleniu wodnoprawnym?
● Podsumowanie

Czym jest forma ochrony przyrody?

Formy ochrony przyrody są przewidzianymi w ustawie sposobami ochrony obszarów, obiektów, siedlisk oraz gatunków szczególnie cennych ze względu na swoje walory przyrodnicze, krajobrazowe czy dydaktyczno-naukowe.

Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, formami ochrony przyrody są:

• parki narodowe;
• rezerwaty przyrody;
• parki krajobrazowe;
• obszary chronionego krajobrazu;
• obszary Natura 2000;
• pomniki przyrody;
• stanowiska dokumentacyjne;
• użytki ekologiczne;
• zespoły przyrodniczo-krajobrazowe oraz
• ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów.

Czy obowiązek zgłoszenia działania dotyczy wszystkich form ochrony przyrody?

Obowiązek zgłoszenia wynikający z art. 118 ustawy o ochronie przyrody nie odnosi się jednak do wszystkich wymienionych form ochrony przyrody. Zgłoszenia wymagają działania prowadzone na terenie:

• parku narodowego,
• rezerwatu przyrody,
• parku krajobrazowego,
• obszaru chronionego krajobrazu,
• obszaru Natura 2000,
• stanowisk dokumentacyjnych,
• użytków ekologicznych,
• zespołów przyrodniczo-krajobrazowych.

Przepis nie wskazuje natomiast pomników przyrody ani ochrony gatunkowej jako przesłanki do dokonania zgłoszenia. Należy mieć na uwadze, że zgłoszenie może być wymagane również wtedy, gdy prace nie są prowadzone na obszarze jednej z wymienionych form ochrony przyrody. Art. 118 ustawy o ochronie przyrody, obejmuje bowiem nie tylko działania prowadzone na obszarach form ochrony przyrody wskazanych w przepisie, ale także działania prowadzone:

• w obrębach ochronnych wyznaczonych na podstawie ustawy o rybactwie śródlądowym,
• w obrębie cieków naturalnych.

Jakie działania wymagają zgłoszenia Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska?

Zgłoszenia wymagają działania określone w art. 118 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody [2], prowadzone na wskazanych obszarach wskazanych w tym przepisie. Należą do nich:

• działania wymienione w art. 227 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960 z późn. zm.) [3], do których zalicza się:
• wykaszanie roślin z dna oraz brzegów śródlądowych wód powierzchniowych;
• usuwanie roślin pływających i korzeniących się w dnie śródlądowych wód powierzchniowych;
• usuwanie drzew i krzewów porastających dno oraz brzegi śródlądowych wód powierzchniowych;
• usuwanie ze śródlądowych wód powierzchniowych przeszkód naturalnych oraz wynikających z działalności człowieka;
• zasypywanie wyrw w brzegach i dnie śródlądowych wód powierzchniowych oraz ich zabudowę biologiczną;
• udrażnianie śródlądowych wód powierzchniowych przez usuwanie zatorów utrudniających swobodny przepływ wód oraz usuwanie namułów i rumoszu;
• remont lub konserwację stanowiących własność właściciela wód:
  • ubezpieczeń w obrębie urządzeń wodnych,
  • budowli regulacyjnych;
• rozbiórkę lub modyfikację tam bobrowych oraz zasypywanie nor bobrów lub nor innych zwierząt w brzegach śródlądowych wód powierzchniowych.
• melioracje wodne;
• wydobywanie z wód kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, w ramach szczególnego korzystania z wód;
• inne niż wymienione w pkt 1-3 działania, obejmujące roboty ziemne mogące zmienić warunki wodne lub wodno-glebowe.

Przykładem takich prac jest:

• wykonywanie wykopów,
• niwelowanie terenu,
• wykonywanie nasypów,
• wymiana gruntu,
• wykonywanie dróg lub placów na terenach podmokłych,
• prace mogące zmienić kierunek odpływu wód,
• prace powodujące odwodnienie terenu albo zatrzymanie wody,
• wykonanie ujęcia wód podziemnych wraz z poborem wód.

Dla powstania obowiązku zgłoszenia konieczne jest łączne spełnienie dwóch kryteriów. Po pierwsze, planowane działania muszą należeć do katalogu prac wskazanych w art. 118 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody (wynikających z zapisów ustawy Prawo wodne), a po drugie, muszą być prowadzone w miejscu objętym zakresem tego przepisu, tj. na jednej z wymienionych lokalizacji, np. na terenie określonej formy ochrony przyrody, obrębie ochronnym wyznaczonym na podstawie ustawy o rybactwie śródlądowym albo w obrębie cieku naturalnego. Należy przy tym podkreślić, że przesłanki lokalizacyjne mają charakter alternatywny, co oznacza, że dla powstania obowiązku zgłoszenia wystarczające jest prowadzenie prac w jednej z lokalizacji wskazanych w art. 118 ustawy o ochronie przyrody.

Czy każde z działań wymaga zgłoszenia?

Ustawodawca w art. 118b ustawy o ochronie przyrody [4] przewidział wyjątki, w których przepisów określonych w art. 118 i art. 118a ustawy o ochronie przyrody nie stosuje się. Zaliczyć do nich można:

• działania przewidziane do realizacji w ramach przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których przeprowadzono ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w trakcie której uzgodniono realizację przedsięwzięcia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska;
• rozbiórki i modyfikacje tam bobrowych oraz zasypywania nor bobrów, prowadzonych zgodnie z zezwoleniem, wydanym na podstawie art. 56 ust. 1, 2 lub 2b, lub zarządzeniem, wydanym na podstawie art. 56a ustawy o ochronie przyrody;
• działań, o których mowa w art. 227 ust. 3 ustawy Prawo wodne, obejmujących:
• wykaszanie roślin z dna oraz brzegów śródlądowych wód powierzchniowych w terminie od dnia 15 sierpnia do końca lutego,
• usuwanie roślin pływających i korzeniących się w dnie śródlądowych wód powierzchniowych w terminie od dnia 15 sierpnia do końca lutego, poza obszarami Natura 2000, w których przedmiotem ochrony jest siedlisko przyrodnicze nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników (Ranunculion fluitantis), o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 26 ustawy o ochronie przyrody,
• usuwanie drzew, których obwód pnia nie przekracza wielkości, o której mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3, i krzewów, których wiek nie przekracza 10 lat, porastających dno oraz brzegi śródlądowych wód powierzchniowych,
• zasypywanie wyrw w brzegach i dnie śródlądowych wód powierzchniowych oraz ich zabudowę biologiczną, realizowane w terminie do 2 lat od momentu ich powstania,
• udrażnianie śródlądowych wód powierzchniowych przez usuwanie zatorów utrudniających swobodny przepływ wód,
• remont lub konserwację, stanowiących własność właściciela wody, budowli regulacyjnych oraz ubezpieczeń w obrębie tych budowli lub urządzeń wodnych.

Co powinno być określone w zgłoszeniu?

Zgodnie z art. 118 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody [5] zgłoszenie powinno określać lokalizację, rodzaj, zakres, sposób i termin prowadzenia działań. W przypadku prac związanych z utrzymywaniem wód należy – jeżeli jest to możliwe – podać również termin oraz zakres działań objętych zgłoszeniem, prowadzonych w przeszłości na obszarze, którego dotyczy zgłoszenie.

Czy istnieje formularz zgłoszeniowy i co należy dołączyć do zgłoszenia?

Formularz zgłoszenia prowadzonych działań został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Wynika to z art. 118 ust. 3b ustawy o ochronie przyrody [6], zgodnie z którym minister właściwy do spraw środowiska udostępnia formularz zgłoszenia w formie dokumentu elektronicznego.

Wzory formularzy są również bardzo często zamieszczane na stronach internetowych poszczególnych regionalnych dyrekcji ochrony środowiska. Przed przygotowaniem dokumentów warto zatem sprawdzić stronę właściwej miejscowo regionalnej dyrekcji ochrony środowiska, ponieważ organ może udostępniać własny edytowalny wzór zgłoszenia oraz wskazywać wymagane załączniki.

Formularz zgłoszenia obejmuje przede wszystkim:

• dane zgłaszającego – imię i nazwisko albo nazwę podmiotu oraz adres zamieszkania lub siedziby;
• dane osoby reprezentującej zgłaszającego lub pełnomocnika, jeżeli został ustanowiony;
• dane kontaktowe, takie jak numer telefonu lub adres poczty elektronicznej;
• wskazanie rodzaju planowanych działań;
• dokładną lokalizację prac, w tym województwo, powiat, gminę, miejscowość, obręb ewidencyjny oraz numery działek;
• w przypadku prac prowadzonych w obrębie cieku – nazwę cieku oraz jeżeli jest to możliwe, jego kilometraż;
• wskazanie formy ochrony przyrody, obrębu ochronnego albo cieku naturalnego, w granicach którego będą realizowane działania;
• określenie celu, rodzaju i zakresu planowanych prac;
• opis sposobu prowadzenia działań;
• termin rozpoczęcia i zakończenia prac;
• informacje o działaniach wykonywanych wcześniej na tym samym obszarze – jeżeli obowiązek ich podania wynika z rodzaju planowanych prac.

Do zgłoszenia należy dołączyć decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach – jeżeli działanie stanowi przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla którego wydano decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach bez przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.

Do zgłoszenia warto dołączyć także mapę lub inny załącznik graficzny pozwalający jednoznacznie określić lokalizację planowanych działań. Często jest to załącznik pomocniczy przy rozpatrywaniu sprawy.

Kiedy należy dokonać zgłoszenia?

Zgłoszenia należy dokonać przed uzyskaniem pozwolenia na budowę, pozwolenia wodnoprawnego lub pozwolenia na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych. W przypadku gdy te pozwolenia nie są wymagane, zgłoszenia należy dokonać przed rozpoczęciem działań, których ma dotyczyć zgłoszenie.

Kiedy można przystąpić do prowadzenia działań?

Do prowadzenia działań można przystąpić, jeżeli w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji administracyjnej. Jednocześnie działania należy rozpocząć nie później niż przed upływem dwóch lat od określonego w zgłoszeniu terminu ich rozpoczęcia.

W jaki sposób dokonuje się zgłoszenia?

Zgłoszenie składa się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska właściwego ze względu na miejsce prowadzenia prac. Jeżeli działania mają być prowadzone na terenie więcej niż jednego województwa, zgłoszenie kieruje się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska właściwego dla obszaru, na którym znajduje się największa część terenu objętego pracami.

Zgodnie z art. 118 ust. 3a ustawy o ochronie przyrody [7], zgłoszenie może zostać wniesione:

• w formie papierowej,
• w formie dokumentu elektronicznego.

Samo dokonanie zgłoszenia co do zasady nie podlega opłacie skarbowej. Opłata może być natomiast wymagana między innymi za złożenie dokumentu pełnomocnictwa albo wydanie zaświadczenia potwierdzającego brak sprzeciwu.

Co może zrobić Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska po otrzymaniu zgłoszenia?

Po analizie zgłoszenia, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska może:

• nie wnieść sprzeciwu – wówczas po upływie 30 dni można rozpocząć działania;
• wnieść sprzeciw w drodze decyzji administracyjnej;
• nałożyć obowiązek uzyskania decyzji o warunkach prowadzenia działań na podstawie art. 118a ustawy o ochronie przyrody [8].

Sprawa zgłoszenia działań może zostać zakończona w trybie tzw. milczącej zgody. Oznacza to, że jeżeli w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji administracyjnej, zgłaszający może przystąpić do prowadzenia działań. W takim przypadku brak sprzeciwu organu po upływie ustawowego terminu jest wystarczający do uznania zgłoszenia za skuteczne.

Jeżeli jednak zgłaszający działania potrzebuje pisemnego potwierdzenia, może wystąpić do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska o wydanie zaświadczenia o braku sprzeciwu. Wydanie takiego dokumentu, zgodnie z częścią II poz. 21 załącznika do ustawy z dnia 169 listopada 2006 r.  o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1154) [9], podlega opłacie skarbowej w wysokości 17 zł.

Zgodnie z art. 118 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody [10], Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska może wnieść sprzeciw, jeżeli:

• zgłoszenie dotyczy działań objętych obowiązkiem uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a ta decyzja nie została wydana;
• prowadzenie działań objętych zgłoszeniem narusza przepisy dotyczące form ochrony przyrody, o których mowa w 6 ust. 1 pkt 1-5 i 7-9, lub obrębów ochronnych wyznaczonych na podstawie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym.

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska może nałożyć obowiązek uzyskania decyzji o warunkach prowadzenia działań, jeżeli planowane prace mogą naruszyć zakazy obowiązujące na obszarze chronionym albo negatywnie oddziaływać na siedliska przyrodnicze, chronione gatunki, ich siedliska lub inne wartości przyrodnicze. Jeżeli działania mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, organ może również stwierdzić konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na ten obszar. Należy przy tym pamiętać, że zgłoszenie prowadzenia działań dokonywane jest na podstawie art. 118 ustawy o ochronie przyrody, natomiast wydanie decyzji o warunkach prowadzenia działań następuje na podstawie art. 118a ustawy o ochronie przyrody.

Jakie znaczenie ma zgłoszenie przy pozwoleniu wodnoprawnym?

W praktyce skuteczne dokonanie zgłoszenia prowadzenia działań może mieć znaczenie dla postępowania w sprawie wydania pozwolenia wodnoprawnego. Zgodnie z art. 407 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960 z późn. zm.) [11], do wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego dołącza się potwierdzenie skutecznego zgłoszenia, o którym mowa w art. 118 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, jeżeli takie zgłoszenie jest wymagane. Oznacza to, że w przypadku prac wymagających zarówno pozwolenia wodnoprawnego, jak i zgłoszenia do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, kwestia zgłoszenia powinna zostać rozstrzygnięta przed złożeniem wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego albo w toku kompletowania dokumentacji wymaganej do uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.

Przykładem takiej sytuacji może być zgłoszenie zamiaru prowadzenia działań polegających na wykonaniu urządzenia wodnego i poborze wód podziemnych, obejmujących roboty ziemne mogące zmienić warunki wodne lub wodno-glebowe. Obowiązek dokonania zgłoszenia może wynikać z faktu, że w zasięgu oddziaływania planowanego korzystania z wód, w tym oddziaływania ujęcia wód podziemnych, znajduje się działka położona w granicach obszarów chronionych takich jak np. park krajobrazowy.

Podsumowanie

Obowiązek dokonania zgłoszenia na podstawie art. 118 ustawy o ochronie przyrody nie wynika wyłącznie z faktu, że planowane prace mają być prowadzone na obszarze chronionym. Konieczne jest również ustalenie czy zakres prac odpowiada jednemu z rodzajów działań wymienionych w tym przepisie.
Działania można rozpocząć, jeżeli w terminie 30 dni od doręczenia zgłoszenia Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska nie wniesie sprzeciwu. Organ może jednak wnieść sprzeciw, a w uzasadnionych przypadkach nałożyć obowiązek uzyskania decyzji o warunkach prowadzenia działań lub przeprowadzenia oceny oddziaływania na obszar Natura 2000.
Trzeba również pamiętać, że brak obowiązku zgłoszenia na podstawie art. 118 o ochronie przyrody nie wyklucza konieczności uzyskania innych decyzji, zezwoleń lub zgód wymaganych odrębnymi przepisami.