Sprawozdawczość jest bardzo ważnym elementem prowadzenia działalności, która oddziałuje na środowisko. Przedsiębiorcy emitujący zanieczyszczenia do powietrza, wytwarzający odpady czy działający w gospodarce odpadami muszą wywiązywać się z różnorodnych obowiązków sprawozdawczych, narzucanych im przez przepisy i regulacje prawne z zakresu ochrony środowiska. Przykładowo, każdego roku prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek złożenia sprawozdania do BDO, KOBIZE, a osoby fizyczne są zobowiązane do złożenia informacji w bazie danych CEEB, która jest rozszerzana o dalsze moduły.
System BDO (Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami) powstał na podstawie przepisów ustawy o odpadach w celu gromadzenia i umożliwienia zarządzania informacjami z zakresu gospodarki odpadami. W systemie tym znajdują się informacje dotyczące powstałych odpadów, wprowadzonych na terytorium kraju opakowań i produktów w opakowaniach, olejów, smarów, opon, pojazdów, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, baterii oraz akumulatorów. BDO pozwala na gromadzenie informacji o odpadach, a także za pośrednictwem indywidualnego konta daje przedsiębiorcy, jego pracownikom lub pełnomocnikom możliwość elektronicznego prowadzenia ewidencji odpadów oraz realizacji obowiązku składania rocznego sprawozdania.
Wpisu do rejestru BDO dokonuje marszałek województwa na podstawie decyzji lub na wniosek podmiotu. Obowiązek rejestracji i raportowania swoich działań w systemie BDO dotyczy wielu rodzajów działalności. Są to między innymi zbierający, przetwarzający, transportujący odpady i wytwarzający odpady, tacy jak na przykład: właściciele warsztatów samochodowych, gabinetów stomatologicznych, kosmetycznych, sklepów, sklepów internetowych, świadczący usługi budowlane, remontowe czy produkcyjne. Oprócz tego obowiązek funkcjonowania w systemie BDO dotyczy także wprowadzających na terytorium kraju produkty w opakowaniach, opony, oleje smarowe, pojazdy, baterie lub akumulatory, sprzęt elektryczny i elektroniczny oraz produkujący, importujący i nabywający opakowania z Unii Europejskiej. Szczegółowo o obowiązku rejestracji do systemu mówi art. 50 i 51 ustawy o odpadach.
Z przepisów tych wynika również, że nie każdy wytwórca odpadów zobowiązany jest do rejestracji w systemie BDO. Zwolnieni są na przykład rolnicy gospodarujący na powierzchni użytków rolnych poniżej 75 ha, transportujący wytworzone przez siebie odpady czy osoby fizyczne oraz jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami, wykorzystujące odpady na potrzeby własne. Zwolnieniu podlegają również przedsiębiorcy wytwarzający odpady w ilościach mniejszych niż określone w rozporządzeniu w sprawie rodzajów odpadów i ilości odpadów, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów.
Część przedsiębiorców zobowiązanych do rejestracji ma za to możliwość prowadzenia uproszczonej ewidencji odpadów, o czym mówi art. 71 ustawy o odpadach. Jest to na przykład wytwarzający odpady inne niż niebezpieczne, niebędące odpadami komunalnymi, w ilości do 5 Mg rocznie.
W przepisach dotyczących systemu BDO funkcjonuje wiele różnych zasad i wyłączeń, dlatego ważne jest, aby dokładnie się z nimi zapoznać, tak aby wywiązać się z obowiązków funkcjonujących w gospodarowaniu odpadami.
Dokumenty ewidencji odpadów od 2020 roku funkcjonują wyłącznie w formie elektronicznej. Ewidencję odpadów w systemie BDO prowadzi się za pośrednictwem kart ewidencji odpadów.
Dla każdego rodzaju odpadów oraz miejsca działalności należy prowadzić ewidencję odpadów w postaci osobnej karty ewidencji odpadów na jeden rok kalendarzowy. Zamieszczane są w niej dane z podziałem na wytwarzanie odpadów, wydobywanie odpadów, przyjmowanie odpadów, przetwarzanie odpadów i przekazywanie odpadów. Istnieje pięć rodzajów kart ewidencji odpadów:
Moduł ewidencji odpadów zawiera także sekcję kart przekazania odpadów (KPO). Za pomocą indywidualnego konta przekazujący, przejmujący i transportujący odpady każdorazowo ewidencjonują proces przekazania odpadów od wytwórców odpadów do miejsca ich zagospodarowania.
Podmioty gospodarujące odpadami w zależności od prowadzonej działalności zobowiązani są do składania rocznych sprawozdań. Złożenie sprawozdania umożliwione jest wyłącznie poprzez system BDO. Są ich trzy rodzaje:
Roczne sprawozdanie powinno być składane za rok poprzedni w określonych terminach.
Podmioty:
zobowiązane są do złożenia rocznego sprawozdania komunalnego do 31 stycznia. O podmiotach zobowiązanych do składania sprawozdania komunalnego mówi rozdział 4b Ustawy z dnia z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2020 poz. 1439 z późn. zm.).
Do złożenia sprawozdania o wytwarzanych odpadach i o gospodarowaniu odpadami do 15 marca zobowiązani są:
O tym, kogo dotyczy obowiązek składania sprawozdania odpadowego mówi art. 75 Ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2022 poz. 699 z późn. zm.).
Podmioty zobowiązane do złożenia sprawozdania o produktach, opakowaniach i o gospodarowaniu odpadami do 15 marca to:
Pełne brzmienie przepisu mówiącego o sprawozdaniu można znaleźć w art. 73 Ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2022 poz. 699 z późn. zm.).
Część użytkowników systemu BDO zobowiązana jest do uiszczania opłaty rocznej za korzystanie z systemu. Opłacie rocznej podlegają przedsiębiorcy:
Mikroprzedsiębiorca musi uiścić opłatę w wysokości 100 zł, a pozostali przedsiębiorcy – 300 zł. Opłaty rejestrowej nie uiszcza przedsiębiorca wpisany do krajowego systemu eko-zarządzania i audytu (EMAS). Opłaty rocznej nie uiszcza się w roku, w którym została uiszczona opłata rejestrowa podczas rejestracji w systemie. Wpłaty dokonuje się na konto właściwego Urzędu Marszałkowskiego dla siedziby firmy lub miejsca zamieszkania. O obowiązku uiszczania opłat mówi art. 57 Ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2022 poz. 699 z późn. zm.). Wysokość stawek reguluje Rozporządzenie Ministra Środowiska z 19 stycznia 2018 r. w sprawie wysokości stawek opłaty rejestrowej i rocznej (Dz.U. 2018 poz. 184 z późn. zm.).
Wprowadzający produkty w opakowaniach oraz organizacja odzysku opakowań, którzy nie zapewnili recyklingu odpadów opakowaniowych takiego samego rodzaju jak odpady opakowaniowe wprowadzone przez nich do obrotu, są obowiązani wnieść opłatę produktową obliczoną oddzielnie w przypadku nieosiągnięcia wymaganego poziomu recyklingu oraz poziomu recyklingu dla wszystkich opakowań razem. Opłatę produktową określoną na podstawie załącznika nr 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz.U. 2023 poz. 160) należy wnieść na konto Urzędu Marszałkowskiego województwa do 15 marca. Z opłaty można zostać zwolnionym w ramach pomocy de minimis.
Opłata produktowa obowiązuje także przedsiębiorców wprowadzających na terytorium kraju oleje, opony i preparaty smarowe, którzy nie osiągnęli poziomów odzysku i recyklingu odpadów powstałych z produktów na wymaganym poziomie. Opłatę składa się na konto Urzędu Marszałkowskiego do 31 marca, o czym mówi ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (Dz.U. 2020 poz. 1903).
Ostatni dzień lutego to termin, w którym powinien zostać złożony raport o wielkościach emisji gazów cieplarnianych i innych substancji za poprzedni rok kalendarzowy. Raport może być złożony wyłącznie elektronicznie przez Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE). Do złożenia raportu zobowiązani się przedsiębiorcy korzystający ze środowiska w zakresie wprowadzania gazów i pyłów do powietrza. Raport nie dotyczy wyłącznie emisji pochodzących z eksploatacji instalacji. Źródłem emisji mogą być również między innymi wózki widłowe, samochody czy mobilne spawarki.
Podstawą prawną jest art. 7 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (Dz.U. 2022 poz. 673).
Obowiązki sprawozdawcze dotyczą nie tylko przedsiębiorców. Osoby prywatne będące właścicielami lub zarządcami budynków zasilanych źródłami ciepła lub spalania paliw do mocy 1 MW mają obowiązek złożenia deklaracji do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Tyczy się to zarówno budynków mieszkalnych, jak i niemieszkalnych.
Do budynków mieszkalnych oprócz domów jednorodzinnych, wielorodzinnych, szeregowych, bliźniaczych i bloków mieszkalnych, zaliczają się również hotele, schroniska, domy studenckie, wypoczynkowe, areszty śledcze, domy dziecka i inne budynki zbiorowego zamieszkania przeznaczone do okresowego lub stałego pobytu ludzi. Tym samym obowiązek zgłoszenia dotyczy również ogrzewanych altan ogrodowych.
Deklaracje budynków niemieszkalnych dotyczą na przykład szkół, piekarni, magazynów, garaży, lokali handlowo-usługowych, gastronomicznych, obiektów kulturalnych, szpitali i kościołów.
Deklarację składa właściciel lub zarządca budynku. Z tego względu, jeśli przedmiotem zgłoszenia jest blok mieszkalny, dokument składa tylko jeden podmiot, a nie wszyscy mieszkańcy, chyba, że posiadają oni w lokalu indywidualne źródło ciepła. Deklaracji nie muszą składać także wynajmujący mieszkania, pozostawiając ten obowiązek właścicielom lub zarządcom. Jeśli zarządców bądź właścicieli jest kilku, tylko jeden podmiot musi złożyć dokument. Jeśli budynki nie posiadają źródła ciepła, nie trzeba składać deklaracji.
Deklarację można złożyć na dwa sposoby – internetowo logując się przez stronę lub w formie papierowej przesyłając lub dostarczając osobiście dokument do właściwego urzędu Gminy lub Miasta.
Nowe źródła ciepła zgłasza się w przeciągu 14 dni od ich uruchomienia.
W deklaracji zamieszcza się takie informacje jak dane adresowe budynku, rodzaj budynku, rodzaj źródła ciepła, funkcję jaką pełni źródło, stosowane paliwo, a także dane adresowe i kontaktowe osoby wypełniającej formularz.
Obowiązki sprawozdawcze posiadają także podmioty:
Zobowiązani są oni do złożenia rocznego sprawozdania do ostatniego dnia lutego za pośrednictwem Bazy Danych Sprawozdań (BDS).
O sprawozdaniu mówi art. 39 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych (Dz.U. 2020 poz. 2065 z późn. zm.).
Wykaz, sprawozdanie za korzystanie ze środowiska czy zeznanie środowiskowe muszą złożyć osoby korzystający ze środowiska. Ze środowiska w mniejszym lub większym stopniu korzystają wszyscy, jednak nie wszyscy są zobowiązani do złożenia wykazu. Obowiązek ten dotyczy osób prowadzących działalność gospodarczą, za sprawą której wprowadzają gazy i pyły do powietrza, emitują gazy cieplarniane lub składują odpady.
Nawet jeśli przedsiębiorca powoduje tego typu szkody, ale wysokość opłaty za korzystanie ze środowiska nie przekroczy 100 zł, nie musi on składać wykazu. Sprawozdanie składa się do marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska w formie papierowej lub elektronicznej. Wzory wniosków w formie papierowej można znaleźć w Rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (Dz.U. 2019 poz. 2443 z późn. zm.).
Wysokość opłaty wyznacza się poprzez pomnożenie ilości wyemitowanych gazów, pyłów, gazów cieplarnianych lub umieszczonych na składowisku odpadów przez odpowiedni wskaźnik umieszczony w Obwieszczeniu Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na dany rok. Nowe obwieszczenie wydawane jest co roku. Jeśli wysokość opłaty nie przekroczy 800 zł, nie ma konieczności jej dokonywania. Wpłaty dokonuje się na rachunki bankowe Urzędów Marszałkowskich właściwych ze względu na miejsce korzystania ze środowiska.
Raport i opłata za rok poprzedni powinna być uregulowana do 31 marca.
Prowadzący instalację komunalną (dawniej RIPOK) do 15 stycznia muszą składać informację o odpadach poddanych procesowi przygotowania do ponownego użycia, recyklingu lub odzysku innymi metodami lub przekazanych w tym celu innemu posiadaczowi odpadów. Przedsiębiorca ma obowiązek przekazania informacji gminie za poprzedni rok kalendarzowy i przedsiębiorcy odbierającemu odpady komunalne od właścicieli nieruchomości za drugie półrocze.
Więcej szczegółów można znaleźć w art. 9oa ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2022 poz. 2519).
Podmioty posiadające na terenie zakładu wyroby zawierające azbest do 31 stycznia muszą składać informacje o wyrobach zawierających azbest i miejscu ich wykorzystywania. Adresat informacji różni się w zależności od tego, kto składa informacje. Osoby fizyczne muszą przekazać informacje urzędowi gminy, a osoby prawne Urzędowi Marszałkowskiemu.
O sprawozdaniu mówi § 10 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dz.U. 2011 nr 8 poz. 31).
Przedsiębiorcy prowadzący działalność w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych lub osadników i transportu nieczystości ciekłych muszą co kwartał składać sprawozdanie o ilości ścieków odebranych z obszaru gminy, na których prowadzili działalność. Sprawozdania powinny być przekazywane wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta do 30 kwietnia (I kwartał), 31 lipca (II kwartał), 31 października (III kwartał) i 31 stycznia (IV kwartał poprzedniego roku kalendarzowego).
Podstawą prawną jest art. 9o ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2022 poz. 2519).
Prowadzący instalacje obejmujące co najmniej jeden z rodzajów działalności spośród wymienionych w załączniku nr I do rozporządzenia (WE) Nr 166/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 stycznia 2006 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń i zmieniającego dyrektywę Rady 91/689/EWG i 96/61/WE, zobowiązani są do 31 marca składać sprawozdania zawierające dane o przekroczeniu obowiązujących wartości progowych dla uwolnień i transferów zanieczyszczeń oraz transferów odpadów określonych w rozporządzeniu. Sprawozdanie składa się za pośrednictwem systemu PRTR, a podstawą prawną dla obowiązku jest art. 236b ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2022 poz. 2556).
Operator instalacji objętej systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU-ETS) każdego roku zobowiązany jest do umorzenia uprawnień odpowiadających ilości emisji CO2, które zostały wyemitowane w poprzednim roku i zostały zaraportowane do KOBiZE. Termin umorzenia to 30 kwietnia, o czym mówi art. 92 Ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. 2022 poz. 1092).
Producenci ryb innych niż łososiowate lub innych organizmów wodnych mają obowiązek przedłożenia informacji o wielkości produkcji ryb oraz powierzchni użytkowej stawów eksploatowanych w cyklu produkcyjnym chowu lub hodowli ryb lub organizmów wodnych. Wykaz należy przedłożyć w Urzędzie Marszałkowskim do 31 maja za okres od 1 maja do 30 kwietnia. Do 30 czerwca wymagane jest również uiszczenie opłaty zryczałtowanej przez hodowców za ścieki pochodzące z chowu i hodowli.
Do 30 kwietnia przedsiębiorcy:
zobowiązani są do przeprowadzenia rocznego audytu zewnętrznego. Wykonuje go akredytowany weryfikator środowiskowy, który sporządza sprawozdanie z przeprowadzonego audytu.
Podstawą prawną dla audytu jest art. 46 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. 2023 poz. 160) oraz Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 grudnia 2015 r. w sprawie rocznego audytu zewnętrznego przedsiębiorców wystawiających dokumenty DPO, DPR, EDPO lub EDPR (Dz.U. 2019 poz. 542).
Do 30 kwietnia w organizacjach odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz w zakładach przetwarzania ZSEE muszą odbyć się audyty zewnętrzne zlecane akredytowanemu weryfikatorowi środowiskowemu, na podstawie których sporządzane są sprawozdania.
Podstawą prawną jest art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. 2022 poz. 1622).
Powyższe typy sprawozdań, raportów, audytów, ewidencji stanowią jedynie część obowiązków sprawozdawczych, które obowiązują podmioty wywierające wpływ na środowisko przyrodnicze.
Wśród materiałów dotyczących sprawozdawczości i BDO znajdziesz głównie: instrukcje pomagające wytwórcom odpadów w wypełnianiu swoich obowiązków w systemie BDO, informacje o systemie BDO, instrukcje dokonywania sprawozdawczości na innych platformach elektronicznych, wytyczne do obliczeń wymaganych opłat oraz zmiany w zasadach składania sprawozdań. Poza tym uzyskasz informacje jaki podmiot i w jakim terminie zobowiązany jest do złożenia sprawozdania, raportu, przedłożenia wyników audytów oraz przeprowadzenia ewidencji w zakresie korzystania ze środowiska.
Materiały publikowane w Bazie wiedzy Akademii Przemysłu i Środowiska, nie stanowią porad prawnych lub innego profesjonalnego doradztwa. Prowadzący www.przemyslisrodowisko.pl dokładają wszelkich starań, aby informacje zamieszczone w Bazie wiedzy Akademii Przemysłu i Środowiska były prawdziwe i rzetelne, jednakże nie ponoszą odpowiedzialności za wykorzystanie informacji publikowanych w Bazie wiedzy, w szczególności za szkody lub straty poniesione przez kogokolwiek wskutek jakiegokolwiek wykorzystania treści umieszczonych w Bazie wiedzy.
Wszelkie materiały umieszczone w Bazie wiedzy podlegają ochronie na podstawie przepisów prawa autorskiego oraz innych przepisów dotyczących ochrony własności intelektualnej. Nie dopuszcza się, bez wyraźniej, pisemnej zgody Akademii Przemysłu i Środowiska, kopiowania, redystrybucji, rozpowszechniania, udostępniania oraz wykorzystywania w inny sposób całości lub części danych zawartych na stronie www.przemyslisrodowisko.pl i platformie szkoleniowej.