Po maju 2026 r. realizacja przedsięwzięcia mogącego potencjalnie lub zawsze znacząco oddziaływać na środowisko bez wymaganej decyzji środowiskowej może zostać potraktowana jako przestępstwo. Wynika to z dyrektywy UE 2024/1203 dotyczącej ochrony środowiska poprzez prawo karne, która wiąże odpowiedzialność karną z brakiem „zezwolenia na inwestycję” oraz możliwością spowodowania znaczącej szkody. Co więcej, ryzyko dotyczy nie tylko osób fizycznych, ale również osób prawnych – z karami, które mogą sięgać nawet 40 mln euro lub 5% światowego obrotu. Temat omawia mec. dr Marcin Kaźmierski.
Do kogo skierowane jest nagranie?
- do inwestorów planujących lub realizujących przedsięwzięcia z katalogu potencjalnie znacząco i zawsze znacząco oddziałujących na środowisko,
- do zarządów i kadry menedżerskiej spółek (odpowiedzialność osób prawnych),
- do osób przygotowujących i prowadzących procesy inwestycyjne (w tym dokumentację o uzyskanie decyzji środowiskowej),
- do wszystkich, którzy opierają się na stanowiskach/zaświadczeniach organów w sprawie braku konieczności uzyskania decyzji środowiskowej na realizację przedsięwzięcia.
Czego się dowiesz?
- Kiedy brak decyzji środowiskowej może zostać uznany za przestępstwo?
- Jakie kary przewiduje Dyrektywa w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne dla osób fizycznych?
- Na czym polega odpowiedzialność osób prawnych i jakie poziomy kar są wskazane?
- Dlaczego „bezprawność” czynu może być oceniana szerzej niż tylko przez pryzmat krajowych dokumentów i stanowisk?
- W jakiej sytuacji ryzyko pozostaje nawet wtedy, gdy istnieje „upoważnienie” lub stanowisko organu, że decyzja nie jest potrzebna?
Co zyskasz?
- Świadomość realnego ryzyka karnego związanego z brakiem decyzji środowiskowej po implementacji dyrektywy do krajowego prawodawstwa.
- Zrozumienie, że odpowiedzialność może dotknąć nie tylko osoby fizyczne, ale też spółkę.
- Sygnał ostrzegawczy do stosowania podejścia ostrożnościowego przy kwalifikacji obowiązku uzyskania decyzji środowiskowej realizacji przedsięwzięcia.
- Lepsze rozeznanie, dlaczego „papier z urzędu o braku konieczności posiadania decyzji” nie zawsze musi oznaczać bezpieczeństwo prawne.
Podstawa prawna
W udostępnionym materiale powołujemy się na następującą normę prawną:
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1203 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne i zastępująca dyrektywy 2008/99/WE i 2009/123/WE https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202401203
Dla tych co wolą czytać
Po maju 2026 roku realizacja przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco lub zawsze znacząco oddziaływać na środowisko bez wymaganej decyzji środowiskowej na realizację przedsięwzięcia może wiązać się z ryzykiem popełnienia przestępstwa. W 2024 r. przyjęto dyrektywę dotyczącą ochrony środowiska poprzez prawo karne, a jedną z konsekwencji jej implementacji ma być wprowadzenie do krajowych przepisów odpowiedzialności za bezprawną realizację określonych przedsięwzięć bez wymaganego „zezwolenia na inwestycję”.
W dyrektywie w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne wskazano, że przestępstwem jest bezprawna realizacja przedsięwzięcia w rozumieniu dyrektywy 2011/92/UE, jeżeli odbywa się bez uzyskania zezwolenia na inwestycje oraz powoduje albo może powodować znaczną szkodę dla jakości powietrza, gleby, jakości lub stanu wód, bądź znaczną szkodę dla ekosystemu zwierząt lub roślin. Dyrektywa 2011/92/UE zawiera katalog przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (załącznik I) oraz takich, które mogą potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (załącznik II). W Polsce katalog ten jest implementowany m.in. przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, natomiast obecnie nie funkcjonuje przestępstwo wprost odpowiadające temu opisowi – jednak wdrażając dyrektywę z 2024 r., takie przestępstwo ma zostać wprowadzone do kodeksu karnego.
Dyrektywa w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne nakazuje przewidzieć karę pozbawienia wolności do lat pięciu. Art. 5 ust. 2 lit. d brzmi:
2. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby:
d) przestępstwa objęte art. 3 ust. 2 lit. a)–l), p), s) i t) podlegają karze pozbawienia wolności w maksymalnym wymiarze co najmniej pięciu lat;
Jednocześnie nakazuje wprowadzić odpowiedzialność osób prawnych, gdzie maksymalne sankcje mają wynosić 5% całkowitego światowego obrotu osoby prawnej w odpowiednim roku obrotowym albo kwotę odpowiadającą 40 milionom euro. Art. 7 ust. 3 lit. a brzmi:
3. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by przestępstwa objęte art. 3 ust. 2, podlegały – co najmniej w odniesieniu do osób prawnych podlegających odpowiedzialności na mocy art. 6 ust. 1 – grzywnom karnym lub pozakarnym, których wysokość jest proporcjonalna do wagi czynu oraz do indywidualnych, finansowych i innych okoliczności dotyczących danej osoby prawnej. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by maksymalny poziom takich grzywien nie był niższy niż:
a) w przypadku przestępstw objętych art. 3 ust. 2 lit. a)–l), p), s) i t):
(i) 5 % całkowitego światowego obrotu osoby prawnej w roku obrotowym poprzedzającym rok popełnienia przestępstwa lub w roku obrotowym poprzedzającym rok wydania decyzji o nałożeniu grzywny, lub
(ii) kwota odpowiadająca 40 000 000 EUR;
Wskazano też szerokie rozumienie „bezprawności” – czyn jest bezprawny, jeśli jest sprzeczny z prawem Unii realizującym cele polityki środowiskowej albo z przepisami krajowymi czy decyzją organu nadającą skuteczność prawu Unii. Dodatkowo czyn może zostać uznany za bezprawny nawet wtedy, gdy został dokonany na podstawie upoważnienia organu, jeżeli upoważnienie uzyskano np. w wyniku oszustwa lub korupcji, wymuszenia lub przymusu, albo gdy w oczywisty sposób naruszało materialne wymogi prawne. Art. 3 ust. 1 brzmi:
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby czyny wymienione w ust. 2 i 3 niniejszego artykułu, jeżeli są umyślne, oraz czyny, o których mowa w ust. 4 niniejszego artykułu, jeżeli są dokonane co najmniej w wyniku rażącego niedbalstwa, stanowiły przestępstwo, o ile są one bezprawne.
Do celów niniejszej dyrektywy czyn jest bezprawny, jeżeli jest sprzeczny z:
a) prawem Unii przyczyniającym się do realizacji jednego z celów unijnej polityki w dziedzinie środowiska określonych w art. 191 ust. 1 TFUE; lub
b) przepisem ustawowym, wykonawczym lub administracyjnym państwa członkowskiego lub decyzją podjętą przez właściwy organ państwa członkowskiego, który nadaje skuteczność prawu Unii, o którym mowa w lit. a).
Taki czyn jest bezprawny, nawet gdy jest dokonany na podstawie upoważnienia wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, jeżeli upoważnienie to uzyskano w wyniku oszustwa lub korupcji, wymuszenia lub przymusu, lub gdy upoważnienie w oczywisty sposób narusza odpowiednie materialne wymogi prawne.
W konsekwencji, po implementacji dyrektywy w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne, realizacja przedsięwzięcia wymagającego decyzji środowiskowej bez takiej decyzji może skutkować odpowiedzialnością karną. Ryzyko może dotyczyć również sytuacji, w której uzyskano zaświadczenie, stanowisko organu lub rozstrzygnięcie sugerujące brak potrzeby decyzji, jeśli finalnie okaże się ono nieprawdziwe. Odpowiedzialność ma obejmować zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, a poziom sankcji ma być dolegliwy niezależnie od państwa członkowskiego.
Kategorie:
