DIWASS od 21 maja 2026 r. Jak zmieni się transgraniczne przemieszczanie odpadów?

DIWASS, czyli cyfrowy system przemieszczania odpadów, nie jest wyłącznie nowym narzędziem do elektronicznego obiegu dokumentów. W praktyce oznacza zmianę sposobu prowadzenia spraw związanych z transgranicznym przemieszczaniem odpadów. Nowe przepisy wymagają nie tylko obsługi systemu, ale również uporządkowania procedur, ról uczestników, dokumentacji, transportu i potwierdzeń po dostawie.

Materiał powstał na bazie informacji przekazanych podczas webinarów „DIWASS i inne zmiany w transgranicznym przemieszczaniu odpadów”, organizowanych przez Kancelarię Ekologiczną 31 marca oraz 9 kwietnia 2026 r. Webinary poprowadził mec. dr Marcin Kaźmierski, radca prawny i biegły sądowy z zakresu ochrony środowiska. Wydarzenia te zgromadziły łącznie blisko 300 uczestników, co pokazuje, jak istotny i aktualny jest dziś temat zmian w transgranicznym przemieszczaniu odpadów.

● Czym jest DIWASS i z czego wynika jego wprowadzenie?
● DIWASS to nie tylko system dokumentów
● Dwie podstawowe ścieżki postępowania w TPO
● Co DIWASS zmienia w procedurze zgłoszenia i zgody?
● Co DIWASS zmienia przy załączniku VII?
● Przewoźnik, dokumenty i dostęp do systemu
● DIWASS a przemieszczenia z udziałem państw trzecich
● Klasyfikacja odpadów pozostaje punktem wyjścia
● Gdzie najczęściej pojawia się chaos operacyjny?
● Kontrole i większa odpowiedzialność
● Nielegalne przemieszczenie jako problem formalny
● Administracyjne kary pieniężne w projekcie ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów UC115
● Co przedsiębiorcy powinni uporządkować przed wdrożeniem DIWASS?
● Podsumowanie

Czym jest DIWASS i z czego wynika jego wprowadzenie?

DIWASS, czyli cyfrowy system przemieszczania odpadów, nie oznacza wyłącznie przejścia z dokumentów papierowych na elektroniczne. W praktyce jest to zmiana sposobu prowadzenia całej sprawy związanej z transgranicznym przemieszczaniem odpadów. Nowy model działania wynika z unijnego rozporządzenia (UE) 2024/1157 [1] oraz rozporządzeń wykonawczych np. rozporządzenia (UE) 2025/1290 [2].

Z perspektywy przedsiębiorców będzie to najbardziej widoczna zmiana praktyczna, ponieważ obejmuje elektroniczne przekazywanie i wymianę informacji w sprawach związanych z przemieszczaniem odpadów. Równolegle zaostrzono zasady eksportu odpadów poza UE, zwłaszcza do państw niebędących członkami OECD. Zmiany obejmują również odpady z tworzyw sztucznych i elektronikę, silniejsze mechanizmy egzekwowania przepisów, mocniejsze powiązanie przemieszczania odpadów z hierarchią postępowania z odpadami i gospodarką o obiegu zamkniętym, a także obowiązek wykazania, że odpady będą zagospodarowane w sposób bezpieczny środowiskowo w państwie przeznaczenia. Nowością jest również wymóg audytów instalacji, do których odpady trafiają.

DIWASS to nie tylko system dokumentów

Największym błędem byłoby potraktowanie DIWASS wyłącznie jako nowego narzędzia do przekazywania dokumentów. Taka perspektywa jest zbyt wąska. Zmiana nie polega tylko na tym, że dokumenty będą przesyłane elektronicznie, ponieważ zmienia się sposób prowadzenia postępowania, komunikacji z organami, potwierdzania poszczególnych etapów przemieszczenia i organizacji odpowiedzialności po stronie uczestników całego procesu.

DIWASS dla każdego podmiotu oznacza konieczność uporządkowania procedur wewnętrznych, ról uczestników, dostępu do systemu, sposobu przygotowania załączników, uwierzytelniania, działań transportowych oraz czynności po dostawie odpadu. W praktyce właściwe pytanie nie brzmi więc:
Jak wysłać dokument w nowym systemie?
lecz:
Jak przygotować firmę do przeprowadzenia całej sprawy w nowym modelu?

Dwie podstawowe ścieżki postępowania w TPO

Nowe przepisy nadal opierają się na dwóch podstawowych trybach postępowania.

Pierwszy to procedura uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody, stosowana dla odpadów wskazanych w art. 4 ust. 1-3 [3] rozporządzenia (UE) 2024/1157. Dotyczy ona odpadów objętych bardziej rozbudowanym trybem administracyjnym. Obejmuje zgłoszenie przemieszczania, dokument zgłoszenia, dokument przesyłania, wymagane informacje i załączniki, umowę oraz gwarancję finansową albo ubezpieczenie. Następnie dochodzi do weryfikacji formalnej, ewentualnych wezwań do uzupełnień, oceny przez właściwe organy i wydania decyzji dotyczącej przemieszczenia. Po uzyskaniu rozstrzygnięcia dochodzi jeszcze etap przygotowania transportu, realizacji przemieszczenia oraz potwierdzenia przyjęcia i odzysku albo unieszkodliwienia odpadów.

Drugi tryb to ogólne wymogi w zakresie informowania dla odpadów z art. 4 ust. 4 i 5 [4] rozporządzenia (UE) 2024/1157, a więc tryb związany z formularzem z załącznika VII. W tym przypadku nie ma pełnej procedury zgłoszenia i zgody – obowiązuje tryb informacyjny. Drugi tryb obejmuje: sprawdzenie zakresu procedury, przygotowanie formularza, przekazanie informacji przed transportem, samo przemieszczenie i przyjęcie odpadów, a następnie zakończenie procesu.

Co DIWASS zmienia w procedurze zgłoszenia i zgody?

W przypadku procedury uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody DIWASS obejmuje cały tok sprawy. Przez system mają być przekazywane informacje, prowadzone odpowiedzi na wezwania, potwierdzane zmiany oraz realizowane działania związane z dalszym przebiegiem procedury.

W ramach tej procedury, od momentu dokonania zgłoszenia aż do zakończenia przemieszczeń, na które właściwe organy wyraziły zgodę, przez DIWASS przekazywane będą: dokument zgłoszenia oraz wszystkie dodatkowe informacje i dokumenty wymagane zgodnie z załącznikiem II do rozporządzenia (UE) 2024/1157. Za pośrednictwem systemu ma być prowadzona również cała korespondencja pomiędzy zgłaszającym a właściwymi organami w ramach postępowania dotyczącego udzielenia zezwolenia na zgłoszone przemieszczenie. W systemie mają być przekazywane także decyzje właściwych organów dotyczące zgłoszonego przemieszczenia oraz dokumenty przesyłania odnoszące się do poszczególnych transportów.

Po uzyskaniu zgody system będzie miał znaczenie również na etapie przygotowania transportu, realizacji przemieszczenia oraz potwierdzenia przyjęcia i zagospodarowania odpadów. Oznacza to, że komunikacja prowadzona dotąd w sposób tradycyjny zostaje przeniesiona do modelu elektronicznego.

Co DIWASS zmienia przy załączniku VII?

Szczególnie duża zmiana dotyczy podmiotów korzystających dotąd z załącznika VII. W ich przypadku cyfryzacja ma charakter praktycznej rewolucji. Wszystkie przedsiębiorstwa uczestniczące w przemieszczeniu mają wypełniać formularz, a osoba organizująca przemieszczenie ma go uzupełnić najpóźniej na dwa dni robocze przed transportem.

Formularz ma być uzupełniany elektronicznie, a osoba organizująca przemieszczenie ma obowiązek przekazania wymaganych informacji najpóźniej na dwa dni robocze przed transportem. Znaczenia nabiera więc nie tylko samo przygotowanie dokumentu, ale również wcześniejsze uporządkowanie danych uczestników przemieszczenia.

Ważne jest również to, że podczas wypełniania poszczególnych pól dokumentu zgłoszenia, dokumentu przesyłania albo załącznika VII, system nie będzie pozwalał na ręczne wpisywanie danych podmiotów uczestniczących w przemieszczeniu. Wprowadzanie danych ma odbywać się wyłącznie poprzez wybór z listy rozwijanej. To oznacza, że aby dany podmiot był dostępny do wyboru, musi zostać wcześniej zarejestrowany w DIWASS.

Dotyczy to zwłaszcza przewoźnika. W nowym modelu nie wystarczy już doraźne wpisanie danych transportującego. Przewoźnik musi funkcjonować w systemie, posiadać odpowiednie uprawnienia i być uwzględniony w organizacji całego procesu. W praktyce oznacza to, że także przy załączniku VII potrzebne będzie wcześniejsze przygotowanie wszystkich uczestników przemieszczenia.

Konieczność korzystania z systemu DIWASS podczas przemieszczeń na załączniku VII szerzej przedstawiliśmy w materiale Jeśli przemieszczasz odpady za granicę po 21 maja 2026 roku…

Przewoźnik, dokumenty i dostęp do systemu

Nowe zasady wymagają, aby dokumenty były dostępne elektronicznie, a przewoźnik miał do nich odpowiedni dostęp podczas realizacji transportu. To oznacza konieczność przemyślenia nie tylko kwestii formalnych, ale również organizacyjnych.

Firma musi ustalić, kto odpowiada za przygotowanie danych, kto wprowadza informacje do systemu, kto posiada odpowiednie uprawnienia i kto działa w przypadku nieobecności pracownika, opóźnienia transportu albo zmiany środka transportu. W praktyce może to wymagać zaangażowania nie tylko osób odpowiedzialnych za ochronę środowiska, ale również logistyki i osób nadzorujących dokumentację.

DIWASS a przemieszczenia z udziałem państw trzecich

W przypadku przemieszczeń z udziałem państw trzecich nie pojawia się odrębna podstawowa procedura, lecz rozszerzenie jednej z dwóch istniejących ścieżek o dodatkowe wymogi dotyczące państw trzecich. Znaczenie mają tu m.in. zasady tranzytu przez państwo trzecie, status tego państwa względem konwencji bazylejskiej, a także szczególne reguły dotyczące odpadów przeznaczonych do unieszkodliwienia i odzysku odpadów. Szerszy kontekst obejmuje wywóz z UE, przywóz do UE i tranzyt przez UE. W praktyce oznacza to konieczność uwzględnienia nie tylko samej procedury unijnej, ale również innych zasad transgranicznego przemieszczenia odpadów.

Klasyfikacja odpadów pozostaje punktem wyjścia

Prawidłowe działanie w DIWASS nie może być oderwane od klasyfikacji odpadu. To właśnie od niej zależy, czy dana sprawa powinna być prowadzona w trybie zgłoszenia i zgody czy w trybie informacyjnym. Tym samym nadal kluczowe pozostaje ustalenie, z jakim odpadem mamy do czynienia, według jakiej klasyfikacji należy go oceniać i czy w konkretnym przypadku wchodzi w grę załącznik VII czy procedura zgłoszenia i zgody.

Szczególne znaczenie mają tu: załączniki III, IIIA, IIIB, IV i V, podział na listę zieloną, bursztynową i odpady spoza list, a także kwestie mieszanin, czystości odpadu, pochodzenia odpadu i relacji między kodami unijnymi oraz klasyfikacją bazylejską.
W praktyce problemem mogą być niespójności między klasyfikacją unijną a bazylejską oraz to, że znaczenie ma nie tylko sam rodzaj odpadu, lecz również jego pochodzenie i planowany proces zagospodarowania. Dlatego przed rozpoczęciem pracy w DIWASS trzeba zweryfikować nie tylko dokumenty, ale również samą podstawę kwalifikacji danego odpadu.

Gdzie najczęściej pojawia się chaos operacyjny?

Najwięcej problemów nie pojawia się w samym systemie, lecz na styku ludzi, dokumentów i transportu. To właśnie tam najczęściej dochodzi do nieporozumień, braków i opóźnień.

Pierwszy problematyczny obszar dotyczy kwalifikacji procedury, czyli ustalenia, czy w danym przypadku stosuje się procedurę zgłoszenia i zgody czy tryb informacyjny z załącznikiem VII.

Drugi obszar dotyczy ról i odpowiedzialności. Rozporządzenie (UE) 2024/1157 rozdziela zadania pomiędzy zgłaszającego, osobę organizującą przemieszczenie, wytwórcę, przewoźników, instalację albo laboratorium oraz podmiot potwierdzający przyjęcie i zagospodarowanie odpadu.

Trzeci obszar obejmuje dostęp i praktykę pracy w systemie. Wcześniej każdy podmiot zarejestrowany w DIWASS musi wewnętrznie ustalić, kto wypełnia dokumenty, kto ma uprawnienia, kto działa na wypadek nieobecności pracownika, opóźnienia transportu lub zmiany środka transportu.

Czwarty obszar, w którym mogą pojawić się problemy, związany jest z już samym transportem. Dotyczy on przewoźnika, kierowcy, jak i działań podjętych podczas prowadzonej kontroli w czasie przemieszczenia. W tym obszarze znaczenie ma nie tylko formalne zgłoszenie przewoźnika, ale też gotowość do okazania właściwych dokumentów i zgodność działań w czasie rzeczywistego transportu.

Piąty i ostatni problematyczny obszar dotyczy etapu po dostawie, czyli potwierdzeń przyjęcia, odzysku albo unieszkodliwienia odpadów oraz pilnowania terminów, które zostały bardzo dokładnie określone w art. 15 [5] rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 w sprawie przemieszczania odpadów.

Kontrole i większa odpowiedzialność

Nowe podejście wiąże się również z silniejszym akcentem na kontrolę i egzekwowanie przepisów. Podmioty uczestniczące w transgranicznym przemieszczeniu odpadów mogą spodziewać się kontroli na trzech poziomach: dokumentacyjnym, w trakcie transportu oraz w instalacjach prowadzących odzysk lub unieszkodliwianie odpadów. Organy krajowe i inspekcje, czyli WIOŚ, ITD, Straż Graniczna, Policja, KAS, mają mieć dostęp do systemu DIWASS i prowadzić nadzór także z poziomu dokumentacji elektronicznej.

Przy przemieszczeniach bazujących na załączniku VII oznacza to koniec podejścia, w którym liczyło się głównie to, aby dokumenty „zgadzały się przy dojeździe”. W nowym modelu większego znaczenia nabiera bieżące, terminowe i prawidłowe prowadzenie całego procesu. Oznacza to, że większe znaczenie będzie miał nie tylko fakt, że odpad rzeczywiście dotarł do miejsca przeznaczenia, ale również to, czy cała sprawa została prawidłowo przygotowana i przeprowadzona od strony formalnej.

Nielegalne przemieszczenie jako problem formalny

W przypadku transgranicznego przemieszczania odpadów problem nielegalności nie musi wynikać wyłącznie z oczywistych naruszeń materialnych. Nielegalne przemieszczenie odpadów może mieć również charakter przestępstwa formalnego. Oznacza to, że problem może powstać, gdy błędnie poprowadzono dokumentację lub nie dopełniono wymogów proceduralnych.

Co istotne, ryzyko nielegalności może wiązać się również z niewyjaśnieniem sprawy w terminie wyznaczonym przez organ albo z nieprzekonaniem organu co do prawidłowości danego działania np. w zakresie właściwej klasyfikacji odpadu. Z tego względu prawidłowe przygotowanie procedur, dokumentów, uczestników i potwierdzeń staje się elementem podstawowego bezpieczeństwa prawnego w transgranicznym przemieszczaniu odpadów.

Administracyjne kary pieniężne w projekcie ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów UC115

Warto dodać, że równolegle (do wdrożenia systemu DIWASS) trwają prace nad projektem ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów (UC115). Projekt przewiduje administracyjne kary pieniężne, ponieważ przepisy unijne wskazują, jakie działania mogą zostać uznane za nieprawidłowe lub nielegalne, ale same sankcje muszą zostać określone w prawie krajowym.

Najwyższe projektowane widełki kar są bardzo wysokie. Za nielegalne przemieszczanie odpadów kara pieniężna wynosi dla:

• zgłaszającego albo osoby uznanej za zgłaszającego – od 50 tys. zł do 1 mln zł,
• osoby organizującej przemieszczenie odpadów – od 30 tys. zł do 1 mln zł.

Projekt przewiduje też kary od 20 tys. zł do 200 tys. zł m.in. za:

• wysyłkę większej liczby transportów lub większej ilości odpadów niż dopuszczalna,
• brak wymaganych dokumentów,
• wysyłkę odpadów bez uzupełnienia formularza z załącznika VII najpóźniej dwa dni robocze przed rozpoczęciem przemieszczenia.

To szczególnie ważne dla podmiotów działających na załączniku VII, ponieważ niedopełnienie tego obowiązku może oznaczać nie tylko problem formalny, ale także dotkliwą sankcję finansową.

Dodatkowo projekt przewiduje kary:

• od 20 tys. zł do 200 tys. zł dla odbiorcy lub prowadzącego instalację, m.in. za brak potwierdzenia przyjęcia odpadów w ciągu 2 dni roboczych albo brak terminowego potwierdzenia odzysku,
• od 10 tys. zł do 100 tys. zł dla transportującego, m.in. za przewóz bez wymaganych dokumentów.

W praktyce oznacza to, że nowe obowiązki związane z DIWASS i transgranicznym przemieszczaniem odpadów będą powiązane nie tylko z ryzykiem odpowiedzialności karnej, ale również z bardzo wysokimi administracyjnymi karami pieniężnymi.

Co przedsiębiorcy powinni uporządkować przed wdrożeniem DIWASS?

Wdrożenie DIWASS wymaga spojrzenia na transgraniczne przemieszczanie odpadów jako na całość. Nie wystarczy samo poznanie interfejsu systemu ani przygotowanie pojedynczych dokumentów.

Konieczne jest równoczesne uporządkowanie klasyfikacji odpadu, wyboru właściwej procedury, ról poszczególnych uczestników, uprawnień dostępowych, zasad przekazywania danych, organizacji transportu, gotowości na kontrolę oraz potwierdzeń po dostawie. Dopiero takie podejście pozwala traktować DIWASS nie jako kolejną nakładkę administracyjną, lecz jako element nowego modelu działania w transgranicznym przemieszczaniu odpadów.

Dlatego warto rozważyć udział w szkoleniu „DIWASS i inne zmiany w transgranicznym przemieszczaniu odpadów od 21 maja 2026 r.”. Szkolenie Kancelarii Ekologicznej pomaga: uporządkować role i obowiązki uczestników, przygotować dokumentację, lepiej zrozumieć znaczenie klasyfikacji odpadu oraz przygotować firmę do działania zarówno w procedurze uprzedniego zgłoszenia i zgody, jak i przy przemieszczeniach realizowanych na załączniku VII. Dodatkowym atutem programu jest połączenie modułów wideo z webinarami na żywo, co ma wspierać praktyczne przygotowanie do nowych obowiązków jeszcze przed wejściem DIWASS w życie.

Podsumowanie

DIWASS od 21 maja 2026 r. zmienia nie tylko sposób przekazywania dokumentów, ale cały model prowadzenia spraw związanych z transgranicznym przemieszczaniem odpadów. Nowe zasady obejmują zarówno procedurę uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody, jak i tryb informacyjny oparty na załączniku VII, a ich prawidłowe stosowanie wymaga uporządkowania dokumentacji, ról uczestników, dostępu do systemu, współpracy z przewoźnikami oraz czynności po dostawie. W praktyce DIWASS wymusza bardziej całościowe i formalnie bezpieczne podejście do organizacji przemieszczeń, a błędy proceduralne mogą mieć istotne konsekwencje.

Opracowanie własne na podstawie webinariów zorganizowanych przez Kancelarię Ekologiczną.

Pytanie? Konkretna odpowiedź!

Jakie dokumenty i informacje będą przekazywane za pośrednictwem systemu DIWASS w procedurze notyfikacji oraz w procedurze informowania z art. 18 rozporządzenia (UE) 2024/1157?

Pełny katalog informacji i dokumentów, które mają być przekazywane za pośrednictwem DIWASS, określa art. 27 ust. 1 [6] rozporządzenia (UE) 2024/1157.

W procedurze notyfikacji będą to dokumenty zgłoszeniowe, wszystkie dodatkowe informacje i załączniki wymagane na podstawie załącznika II do rozporządzenia (UE) 2024/1157, korespondencja prowadzona między zgłaszającym a właściwymi organami w sprawie uzyskania zezwolenia, decyzje wydawane przez właściwe organy oraz dokumenty przesyłania dotyczące poszczególnych transportów.

W procedurze informowania, o której mowa w art. 18, przez DIWASS przekazywane będą: formularz z załącznika VII do rozporządzenia (UE) 2024/1157 oraz umowa zawierana między osobą organizującą przemieszczenie a odbiorcą, wskazana w art. 18 ust. 10 [7] tego rozporządzenia.