WIOŚ, czyli Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, jest organem odpowiedzialnym za ocenę stanu środowiska oraz kontrolę przestrzegania przepisów o ochronie środowiska. Działania inspektorów mają na celu zapobieganie degradacji środowiska oraz ochrona życia i zdrowia ludzi. WIOŚ działa w każdym województwie w Polsce i bezpośrednio podlega Głównemu Inspektoratowi Ochrony Środowiska (GIOŚ). Ma prawo wydawać decyzje administracyjne, nakazy a także, w przypadku naruszenia przepisów, nakładać kary.
● Podstawy prawne przeprowadzenia kontroli
● Najważniejsze informacje o kontroli WIOŚ
● Przebieg kontroli WIOŚ
● Potrzebne dokumenty
● Co WIOŚ może kontrolować bez względu na to, czy masz pozwolenia?
● Co może Ci grozić, gdy nie masz pozwoleń, a powinieneś?
● O co zawsze pyta WIOŚ?
● Co zawsze sprawdza WIOŚ?
● Podsumowanie
Podstawy prawne przeprowadzenia kontroli
Jednym z głównych dokumentów regulującym działanie WIOŚ jest ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska.
WIOŚ przeprowadza kontrole planowe (zgodnie z rocznym planem kontroli zatwierdzonym przez GIOŚ), ale także kontrole interwencyjne (w przypadku naruszeń, zgłoszeń obywateli bądź mediów). Inspektorzy mogą działać z różnych powodów od podejrzenia wystąpienia szkody w środowisku, standardowe sprawdzenie podmiotów zgłoszonych do rejestrów (np. KOBIZE, BDO), zgłoszenia innych instytucji (np. prokuratury, NIK, RDOŚ czy Policji), zlecenie organów nadrzędnych (GIOŚ, ministra właściwego ds. środowiska, wojewody) po działania wynikające z obowiązku wdrażania prawa unijnego (np. dyrektywy IED) lub analiz środowiskowych.
Kolejną istotną podstawą prawną w kwestii przeprowadzania kontroli jest ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców. Ustawa ta reguluje kluczowe zasady dotyczące kontroli środowiskowej począwszy od uprzedniego zawiadomienia przedsiębiorcy o planowej kontroli, czas trwania kontroli, szczegóły dokumentacji, po prawa i obowiązki zarówno przedsiębiorcy, jak i inspektora.
Nie bez znaczenia są też dwie inne ustawy: ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach oraz ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.
Najważniejsze informacje o kontroli WIOŚ
Do kontroli WIOŚ warto się przygotować, zadbać nie tylko o zakład oraz dokumentację, ale i o wiedzę o samej kontroli, o tym, jak ona przebiega, jakim prawami dysponują inspektorzy, jakie obowiązki i prawa leżą po stronie przedsiębiorcy.
Wyróżniamy kilka rodzajów kontroli WIOŚ. To kontrole planowe (wynikające z rocznych planów kontroli) oraz kontrole pozaplanowe: interwencyjne (np. w wyniku skargi mieszkańców bądź innych zgłoszeń o nieprawidłowościach) oraz doraźne (w przypadku np. awarii środowiskowej).
Inspektorzy WIOŚ kontrolują wszystko to, co wpływa na środowisko – od powietrza i wody po odpady, chemikalia i hałas. Zakres kontroli WIOŚ jest bardzo szeroki i obejmuje różnorodne obszary korzystania ze środowiska np.:
Gospodarka odpadami
- prawidłowe zbieranie, transportowanie, magazynowanie oraz przetwarzanie odpadów,
- przestrzeganie zasad gospodarki odpadami niebezpiecznymi,
- prawidłowe prowadzenie dokumentacji, posiadanie odpowiednich zezwoleń, prowadzenie ewidencji (np. BDO).
Gospodarka wodno-ściekowa
- przestrzeganie warunków pozwoleń wodnoprawnych,
- kontrolowane odprowadzanie ścieków do wód lub ziemi,
- badanie próbek wód opadowych i ścieków.
Emisje do powietrza
- kontrola źródeł emisji,
- posiadanie niezbędnej dokumentacji (pozwolenia na emisję) oraz przestrzeganie jej warunków,
- pomiary emisji pyłów i gazów.
Gleby i grunty
- kontrola rekultywacji terenów zdegradowanych,
- ocena stanu zanieczyszczenia gleby.
Hałas
- pomiary poziomu hałasu emitowanego przez zakład,
- ocena zgodności z normami akustycznymi.
Substancje niebezpieczne oraz chemikalia
- kontrola przechowywania i ewidencji substancji niebezpiecznych.
Przestrzeganie decyzji administracyjnych
- kontrola prawidłowości działania w zgodzie z uzyskanymi decyzjami (np. pozwoleń zintegrowanych),
- kontrola kompletności dokumentacji.
Awarie i interwencje
- reagowanie na zgłoszenia, kontrole po np. skażeniach, pożarach, wyciekach,
- interwencje w sytuacjach zagrożenia dla środowiska lub życia i zdrowia ludzi.
Przebieg kontroli WIOŚ
Przebieg kontroli WIOŚ jest określony przepisami. Warto znać swoje prawa i obowiązki na każdym z jej etapów.
Przed kontrolą
WIOŚ zawiadamia z wyprzedzeniem o planowanej kontroli (z wyjątkiem kontroli interwencyjnych, które nie wymagają wcześniejszego zawiadomienia). O kontroli planowej przedsiębiorca powinien zostać poinformowany z 7-dniowym wyprzedzeniem. Kontrola powinna być wszczęta nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Na wniosek przedsiębiorcy kontrola może być wszczęta przed upływem 7 dni od dostarczenia zawiadomienia. Przed upływem terminu 7 dni mogą być także przeprowadzane czynności kontrolne związane z pobieraniem próbek i dokonywaniem oględzin (oględziny te nie obejmują treści dokumentacji). Co jednak ważne – o czym mówi art. 48 ust. 6 ustawy z dnia 21 lutego 2021 r. Prawo przedsiębiorców – czynności związane z pobieraniem próbek i dokonywaniem oględzin na terenie kontrolowanej nieruchomości nie mogą przekraczać jednego dnia roboczego, natomiast czynności związane z dokonywaniem pomiarów – kolejnych 24 godzin liczonych od chwili rozpoczęcia tych czynności.
W trakcie kontroli
Inspektor, przed przystąpieniem do czynności kontrolnych na terenie kontrolowanej nieruchomości, zobowiązany jest do okazania legitymacji służbowej potwierdzającej tożsamość oraz upoważnienia do wykonania kontroli. Jeżeli odrębne przepisy przewidują możliwość podjęcia kontroli bez upoważnienia, upoważnienie to kontrolujący przekazuje w terminie określonych w tych przepisach (nie później niż w terminie 3 dni roboczych od wszczęcia kontroli). Może mieć to miejsce np. w sytuacji, gdy kontrola ma przeciwdziałać popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia.
Inspektorzy WIOŚ mają prawo żądania okazania dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia kontroli (także dokumentów finansowych), ustalania tożsamości osób, przesłuchiwania osób, wstępu na teren zakładu, poboru próbek, wykonania pomiarów, oceny sposobu eksploatacji instalacji, oceny stosowanych technologii i rozwiązań technicznych, określenia składu morfologicznego odpadów w oparciu o wiedzę ekspercką i wreszcie wymierzenia grzywny bądź nałożenia innej kary.
Po kontroli
Kontrola skutkuje sporządzeniem przez osobę kontrolującą protokołu, którego jeden egzemplarz zostaje doręczony kierownikowi kontrolowanego podmiotu lub kontrolowanej osobie fizycznej. Protokół ten podpisuje zarówno kontroler jak i kontrolowany (z możliwością wniesienia uwag albo odmową podpisania). W przypadku wykrycia naruszeń mogą zostać wydane zalecenia pokontrolne, mandaty, a w poważniejszych przypadkach – wnioski do sądu, grzywny administracyjne czy wstrzymanie działalności.
Jeśli nie zgadzasz się z protokołem kontroli, masz dwa wyjścia:
1. Uwagi i zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem możesz umieścić w protokole kontroli w formie pisemnej. Dokument należy wówczas podpisać.
2. Możesz też odmówić podpisania protokołu. Zyskujesz 7 dni na dogłębną analizę i przedstawienie swojego stanowiska na piśmie wraz z uzasadnieniem zastrzeżeń i uwag. Informację o odmowie kontrolujący umieszcza w protokole, a Ty potwierdzasz odbiór dokumentu. Jeśli w następnych dniach stwierdzisz, że jednak nie masz żadnych uwag do protokołu, wystarczy, że powiadomisz organ o tym, że odstępujesz od wniesienia uwag.
Prawo to daje art. 380 ustawy Prawo ochrony środowiska.
Potrzebne dokumenty
Warto wiedzieć, jakie dokumenty są ważne podczas kontroli. Inspektorzy WIOŚ mogą poprosić o:
- pozwolenia środowiskowe (np. pozwolenia na emisję, pozwolenia wodnoprawne),
- ewidencje odpadów (np. BDO – Baza Danych Odpadowych),
- sprawozdania środowiskowe (np. KOBiZE – raporty o emisjach gazów cieplarnianych),
- rejestry i inne wymagane prowadzone dokumentacje.
Pamiętaj! Jeśli nie masz żadnych pozwoleń środowiskowych, to inspektorzy WIOŚ i tak mają prawo przeprowadzić kontrolę.
Co WIOŚ może kontrolować bez względu na to, czy masz pozwolenia?
Czy powinieneś mieć pozwolenia
Czy prowadzona działalność wymaga np. pozwolenia na emisję (np. pyły, opary, spaliny), pozwolenia wodnoprawnego (np. odprowadzanie ścieków do ziemi lub wód) czy zezwolenia na gospodarowanie odpadami. Brak wymaganego pozwolenia jest poważnym naruszeniem i grozi administracyjną karą pieniężną albo nawet wstrzymaniem działalności.
Gospodarka odpadami
Czy powstają odpady, jak są magazynowane i czy prowadzona jest odpowiednia ewidencja odpadów (w systemie BDO).
Emisja do powietrza
Czy twoja działalność powoduje emisję substancji do powietrza bez wymaganego pozwolenia (np. z lakierni, spawalni, kotłowni powyżej 1 MW itp.). Emisja bez zgłoszenia lub pozwolenia może skutkować karami pieniężnymi.
Gospodarka wodno-ściekowa
Czy odprowadzasz ścieki do ziemi lub do sieci kanalizacyjnej – w tym przypadku mogą sprawdzać np. czy masz umowy z odbiorcą ścieków lub pozwolenie wodnoprawne albo jedno i drugie.
Hałas
Czy działalność generuje hałas przekraczający dopuszczalne normy – np. produkcja, działalność budowlana, transportowa.
Chemikalia i substancje niebezpieczne
Czy używasz lub magazynujesz substancje chemiczne w sposób zgodny z przepisami (np. rozpuszczalniki, oleje, farby, paliwa).
Wpływ na środowisko ogólnie
Mogą badać, czy działalność nie powoduje szkód w środowisku (np. zanieczyszczenie gruntu, powietrza, wody) nawet jeśli formalnie nie masz pozwoleń.
Co może Ci grozić, gdy nie masz pozwoleń, a powinieneś?
Za brak wymaganych pozwoleń kary mogą być bardzo dotkliwe. W zależności od sytuacji mogą to być:
- Kary administracyjne – często liczone od wielkości przychodu firmy albo od stopnia naruszenia.
- Nakaz wstrzymania działalności – do czasu uzyskania wymaganych decyzji.
- Postępowanie sądowe – za poważne naruszenia środowiskowe.
Jeśli prowadzisz działalność i wydaje Ci się, że nie potrzebujesz pozwoleń, warto to zweryfikować. Niemniej jednak nawet mała firma często powinna być wpisana do rejestru BDO albo mieć zgłoszenie instalacji powodującej emisję zanieczyszczeń do powietrza i sprawozdawać jej rodzaj i wielkość do KOBIZE.
O co zawsze pyta WIOŚ?
WIOŚ interesują następujące kwestie:
1. Czy mamy jakieś pozwolenia, zezwolenia, decyzje, zgłoszenia w zakresie ochrony środowiska.
2. Tytuł prawny do terenu zakładu – akt notarialny/ księga wieczysta/ wypis z rejestru gruntów/ umowa dzierżawy.
3. Zdolność produkcyjna instalacji (obecna i maksymalna).
4. Obecne zatrudnienie w zakładzie.
5. Umowa na odprowadzanie ścieków.
6. Umowa na odbiór odpadów komunalnych.
7. Wyniki pomiarów emisji, ścieków, hałasu, odpadów, jeśli mamy obowiązek je wykonywać.
8. Wykazy opłat za korzystanie ze środowiska wraz z potwierdzeniami wniesienia opłaty.
9. Raport KOBIZE wraz z UPO.
10. Opis procesu technologicznego.
11. Środki transportu.
12. Czy wytwarzamy odpady? Czy mamy BDO i co się w nim znajduje.
Co zawsze sprawdza WIOŚ?
Inspektorzy WIOŚ zawsze sprawdzają: miejsca magazynowania odpadów, sposób magazynowania odpadów, opisy, etykiety, segregację.
Podsumowanie
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ) może przeprowadzać kontrole u szerokiego kręgu podmiotów gospodarczych, w tym również u mikroprzedsiębiorców, którzy wytwarzają odpady, emitują zanieczyszczenia do powietrza, wody lub mogą wpływać na środowisko w inny sposób. Kontroli podlegają zarówno duże zakłady przemysłowe, jak i małe firmy, które mogą nie posiadać odpowiednich pozwoleń środowiskowych lub nie przestrzegają przepisów dotyczących ochrony środowiska. W przypadku mikroprzedsiębiorców, którzy często prowadzą działalność w niewielkiej skali, WIOŚ sprawdza, czy nie naruszają przepisów związanych z gospodarką odpadami, emisją substancji, gospodarowaniem wodą czy hałasem. Zatem nawet mała firma, taka jak salon fryzjerski czy warsztat samochodowy, może zostać skontrolowana pod kątem zgodności z przepisami ochrony środowiska, zwłaszcza jeśli generuje odpady niebezpieczne lub prowadzi inną działalność mogącą wpływać na środowisko.
Pytanie? Konkretna odpowiedź!
Jak przygotować się na kontrolę i zminimalizować ryzyko?
Niezwykle ważne są regularne audyty wewnętrzne, aktualizowanie dokumentacji i wdrażanie procedur zgodności. Do kontroli należy się przygotowywać i to nie raz, warto to robić regularnie. Potrzebna jest aktualizowana wiedza na temat zmian w przepisach oraz szkolenie pracowników. Pomóc może nawiązanie współpracy z doradcami ds. środowiska.
Podstawa prawna
Podstawowe akty prawne regulujące działalność WIOŚ to:
Ustawa z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska – opisuje zadania WIOŚ oraz uprawnienia inspektorów.
Ustawa Prawo przedsiębiorców z dnia 6 marca 2018 r. – określa zasady przeprowadzenia kontroli.
Z aktów prawnych, którego wymagania są kontrolowane, można wskazać między innymi:
Ustawę Prawo ochrony środowiska z 27 kwietnia 2001 r. – określa obowiązki przedsiębiorców oraz definicje istotne dla kontroli.
Ustawę o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. – określa obowiązki przedsiębiorców oraz definicje istotne dla kontroli z zakresu gospodarki odpadami.
