System kaucyjny warto poznać i zrozumieć, bo to konkretne liczby! Według danych z Raportu Instytutu Ochrony Środowiska, w roku 2022 w Polsce recykling odpadów opakowaniowych ze szkła osiągnął 17,5%, odpadów z tworzyw sztucznych 16%, a z metali i aluminium zaledwie 3,2% [1]. Dla porównania – w krajach, w których już wcześniej wprowadzono system kaucyjny średni poziom zwrotów wynosi około 90%. To liczby, do których warto zmierzać.
● Co to jest system kaucyjny i jaki ma cel?
● Systemy kaucyjne w Europie
● Zasady systemu kaucyjnego w Polsce
● Sytuacja w Polsce przed wprowadzeniem systemu kaucyjnego
● Jaka będzie kaucja?
● Podmioty systemu kaucyjnego i ich obowiązki
● Opłata produktowa
● Podsumowanie
Co to jest system kaucyjny i jaki ma cel?
Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi [2] (dalej: u.g.o.o.), system kaucyjny to mechanizm, w którym przy sprzedaży napojów w opakowaniach jednorazowych lub wielokrotnego użytku pobierana jest kaucja, zwracana użytkownikowi końcowemu w momencie zwrotu opakowania lub powstałego z niego odpadu. Dotyczy to tylko opakowań wyszczególnionych w załączniku 1a do ustawy – zarówno PET, szklanych, jak i metalowych (pod warunkiem, że zawierały napój) [3].
Po spożyciu napoju konsument może zwrócić opakowanie do sklepu lub specjalnego automatu RMV (Reverse Vending Machines). W momencie oddania butelki czy puszki otrzymuje on zwrot wcześniej wpłaconej kaucji, zwykle w formie gotówki albo automatycznego przelewu na kartę. W definicji jest wskazane, że kaucja to „kwota pieniężna” [4] więc nie może zostać zwrócona w postaci bonu lub voucheru do sklepu. Zebrane w ten sposób opakowania trafiają następnie do recyklingu albo ponownego napełnienia, jeśli są to butelki wielokrotnego użytku.
Celem systemu kaucyjnego jest przede wszystkim ochrona środowiska. Pozwala on znacząco zmniejszyć ilość odpadów trafiających na składowiska i zalegających w przestrzeni publicznej. Dzięki temu więcej surowców, takich jak szkło, aluminium czy plastik PET, zostaje poddanych recyklingowi lub wraca do producenta, co wspiera gospodarkę o obiegu zamkniętym i ogranicza potrzebę wykorzystywania nowych materiałów. System ten motywuje również konsumentów do odpowiedzialnego postępowania z odpadami, ponieważ możliwość odzyskania pieniędzy zachęca do zwrotu opakowań. Dodatkowo wdrożenie systemu kaucyjnego pozwala państwom spełniać unijne wymogi dotyczące wysokiego poziomu zbiórki i recyklingu opakowań po napojach, zwłaszcza plastikowych butelek PET.
W przypadku Polski zakładane poziomy recyklingu wybranych odpadów opakowaniowych dla roku 2030 wynoszą [5]:
- 55% – opakowania z tworzyw sztucznych,
- 60% – opakowania z aluminium,
- 75% – opakowania ze szkła.
Z kolei minimalne poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów, puszek metalowych o pojemności do 1 litra i butelek szklanych o pojemności do 1,5 litra wynoszą [6]:
- 77% – dla lat 2025-2028
- 90% – w 2029 roku i następnych latach
Systemy kaucyjne w Europie
Około ¼ populacji Europy korzysta z systemu kaucyjnego, a krajów biorących udział w systemie przybywa.
Pierwszym krajem w Europie, który wprowadził system kaucyjny, była Szwecja (w 1984 r.). Następne były inne kraje nordyckie, czyli Islandia w 1989 r., Finlandia w 1996 r. i Norwegia w 1999 r. Po 2000 r. stopniowo dołączały takie kraje jak Dania, Niemcy, Estonia i Chorwacja. W 2016 r. Litwa, a po 2020 r. pozostałe kraje (patrz mapa). Średnia zwrotu w krajach, w których został przyjęty system kaucyjny wynosi około 90%, najmniejszy poziom zwrotu jest w Estonii – 82%, co i tak jest bardzo dobrym wynikiem. Najwyższy poziom zwrotu w Europie mają Niemcy – 98%. Oznacza to, że tylko 2% z zakupionych opakowań kaucyjnych nie wraca do operatora systemu (podmiotu reprezentującego) [7].
Jednak system systemowi nierówny i w każdym kraju mogą obowiązywać inne zasady. W wielu krajach europejskich system kaucyjny obejmuje przede wszystkim napoje bezalkoholowe (wodę, soki i napoje gazowane), ale też i piwa. Często wyłączone są butelki po napojach wysokoprocentowych oraz winach. Produkty mleczne i jogurty pitne również w większości państw nie są objęte kaucją z uwagi na trudności w ich recyklingu i kwestie higieniczne. Takie ograniczenia mają uprościć logistykę systemu, zmniejszyć ryzyko zanieczyszczeń i prowadzić do skupienia się na opakowaniach, które najłatwiej odzyskać i ponownie wykorzystać.
Niektóre kraje miewają także odmienne zdanie na temat materiałów, z jakich wykonane są opakowania np. z systemu kaucyjnego mogą być wyłączone opakowania szklane lub Tetra pack.
Zasady systemu kaucyjnego w Polsce
1 października 2025 r. to start systemu kaucyjnego w Polsce. Jego celem jest znaczące zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki i recyklingu opakowań po napojach oraz ograniczenie ich negatywnego wpływu na środowisko. Podstawą jego wprowadzenia jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (Dyrektywa SUP) [8], która nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia wysokich poziomów zbiórki butelek plastikowych – 77% w 2025 r. i 90% w 2029 r. – oraz zwiększenia udziału recyklatu w nowych opakowaniach (25% od 2025 r. i 30% od 2030 r.).
System będzie prosty i czytelny dla konsumentów. Przy zakupie napoju w opakowaniu oznaczonym logotypem systemu [9] klient zapłaci kaucję, która zostanie doliczona do ceny produktu przy kasie.
Wzór oznakowania znajduje się w załączniku nr 4 do u.g.o.o. [10].
Do końca 2025 roku mogą funkcjonować jeszcze opakowania z poprzednią wersją oznakowania – jeśli producent już zaczął drukować takie etykiety, jak i opakowania jeszcze nie objęte systemem kaucyjnym, jeśli zostało takich dużo na stanie.
Zwrot kaucji nastąpi przy oddaniu pustego opakowania w dowolnym punkcie zbiórki. Sklepy o powierzchni powyżej 200 m² będą miały obowiązek przyjmowania opakowań, a mniejsze punkty będą mogły przystąpić do systemu dobrowolnie w zakresie opakowań plastikowych i metalowych, ale będą musiały przyjmować opakowania szklane [11]. Zwracane butelki i puszki nie mogą być zgniecione, a odbiór kaucji nie będzie wymagał paragonu [12]. System obejmie wyłącznie wybrane rodzaje opakowań – wyłączone będą m.in. opakowania po produktach mlecznych [13].
System kaucyjny musi być dostępny dla wszystkich – zarówno dla konsumentów, jak i dla firm wprowadzających napoje na rynek, sklepów (dużych i małych) oraz innych punktów zbiórki. Udział w systemie nie może zależeć od wielkości sklepu czy firmy – każdy powinien mieć równy dostęp do uczestnictwa [14].
Na operatorach systemu będzie spoczywać obowiązek zapewnienia gęstej sieci punktów odbioru, w tym co najmniej jednego stacjonarnego punktu zbiórki w każdej gminie [15]. Oprócz sklepów, punkty odbioru będą mogły powstawać również poza jednostkami handlowymi, np. w postaci automatów do przyjmowania opakowań.
Operatorów systemu może być więcej niż jeden. Na chwilę obecną w Polsce zarejestrowanych zostało 7 spółek.
Finansowanie systemu będzie oparte na zasadzie rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Przedsiębiorcy wprowadzający na rynek napoje w opakowaniach objętych kaucją pokryją koszty funkcjonowania systemu, w tym zbiórki, transportu, ewidencji i rozliczeń [16]. Dodatkowe środki będą pochodzić z niezwróconych kaucji oraz ze sprzedaży surowców pochodzących z recyklingu [17].
Wprowadzenie systemu kaucyjnego przyniesie szereg korzyści: ograniczy ilość odpadów opakowaniowych w środowisku, zwiększy poziom recyklingu i pozwoli wypracować wśród konsumentów nawyk zwracania pustych butelek i puszek. Polska dołączy tym samym do grupy państw europejskich, które dzięki systemom kaucyjnym osiągają nawet ponad 90% poziomu zwrotu opakowań.
Sytuacja w Polsce przed wprowadzeniem systemu kaucyjnego
W Polsce funkcjonowały butelki kaucyjne – głównie szklane butelki po piwie – jednak nie były one objęte jednolitym, ogólnokrajowym systemem. Każdy koncern browarniczy prowadził własny, niezależny system zbiórki, co utrudniał ich zwrot. Często wymagany był paragon, a butelkę można było oddać jedynie w sklepie, w którym została zakupiona, co skutecznie zniechęcało konsumentów do ich zwracania. A szkoda, bo szklane butelki wielokrotnego użytku mogą być wykorzystane średnio od 9 do 13 razy. W praktyce rotacja ta bywa niższa – m.in. z powodów estetycznych. Dla porównania, w Niemczech jedna butelka szklana może zostać zwrócona do obiegu nawet 45 razy, co pokazuje, jak wiele potencjału nie jest dziś w Polsce wykorzystywane [18].
Jeśli chodzi o opakowania PET i aluminiowe puszki to do tej pory albo lądowały one w pojemniku przeznaczonym właśnie na te odpady, albo od kilku lat (puszki od niedawna) można było je oddawać do „butelkomatów” należących do niektórych sieci sklepów, w zamian za voucher na zakupy w danym sklepie. Tak funkcjonujący system był jeszcze mniej uregulowany niż ten dotyczący szklanych butelek – każda sieć sklepów miała własne regulaminy dotyczące zwrotu opakowań. Czasem przyjmowały tylko opakowania pochodzące z jednej sieci sklepów, czasem dowolne opakowania znajdujące się w ich ofercie.
Problemy w zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi w Polsce nie ograniczają się jedynie do braku jednolitego systemu kaucyjnego. Z danych Najwyższej Izby Kontroli [19] wynika, że cały system gospodarowania odpadami opakowaniowymi nie działa wystarczająco skutecznie i nie sprzyja realizacji celów środowiskowych. NIK wskazuje m.in. na brak kontroli nad rzeczywistym poziomem recyklingu oraz rozbieżności pomiędzy masą odpadów zbieranych selektywnie a tą, która trafia do recyklerów.
Tymczasem do 2025 roku Polska musi osiągnąć wymagane unijnymi przepisami poziomy recyklingu – np. dla butelek PET to minimum 77% selektywnej zbiórki, rosnące do 90% w roku 2029. Byłoby to bardzo trudne do osiągnięcia bez wdrożenia zorganizowanego, powszechnego mechanizmu zbiórki, jakim jest system kaucyjny.
Jaka będzie kaucja?
W rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym [20] ustalono:
§ 1. Wysokość kaucji za jedną sztukę opakowania wynosi dla:
1) butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów, włącznie z ich zakrętkami i wieczkami z tworzyw sztucznych, z wyłączeniem szklanych lub metalowych butelek na napoje, których zakrętki i wieczka są wykonane z tworzyw sztucznych – 0,50 zł;
2) puszek metalowych o pojemności do jednego litra – 0,50 zł;
3) butelek szklanych wielokrotnego użytku o pojemności do półtora litra – 1,00 zł.
Kaucja pobierana jest na każdym etapie dystrybucji [21], a zwracana tylko użytkownikowi końcowemu, który oddaje opakowanie.
Przedsiębiorcy, którzy sprzedają napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym (zarówno ci działający bezpośrednio, jak i przez pośredników) i przystąpili do systemu, muszą przekazywać zebrane od klientów kaucje operatorowi systemu, z którym mają podpisaną umowę. Muszą to robić w terminach do:
- dnia miesiąca, za okres od 15. do ostatniego dnia poprzedniego miesiąca,
- dnia miesiąca za okres od 1. do 14. dnia miesiąca [22].
Z kolei jednostki handlowe i inne punkty zbierające opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym rozliczają się z operatorem systemu. Podmioty rozliczające się między innymi z podmiotami reprezentującymi prowadzącymi różne systemy kaucyjne rozliczają się w okresie nie dłuższym niż miesiąc [23].
Podmioty systemu kaucyjnego i ich obowiązki
W sprawnie działającym systemie kaucyjnym uczestniczy wiele różnych podmiotów, z których każdy pełni określoną funkcję i ma konkretne obowiązki. Od producenta, przez sprzedawcę, po konsumenta i recyklera – każdy element łańcucha ma wpływ na efektywność całego systemu i poziom odzysku surowców. Poniżej przedstawiamy najważniejsze role i zadania poszczególnych uczestników systemu.
1. Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje
To przedsiębiorca, który prowadzi działalność polegającą na wprowadzaniu do obrotu napojów w opakowaniach jednorazowego lub wielokrotnego użytku (zgodnie z załącznikiem nr 1a do ustawy), z wyłączeniem sytuacji, gdy produkty dostarczane są bezpośrednio do odbiorcy przez tego samego przedsiębiorcę [24].
Wprowadzający produkty w opakowaniach:
- Muszą osiągać ustawowe poziomy selektywnego zbierania (77% w 2025 r., 90% w 2029 r.). Istotnym faktem jest, że do osiągniętych poziomów selektywnego zbierania wlicza się jedynie opakowania i odpady opakowaniowe selektywnie zebrane w ramach systemu kaucyjnego [25]. W związku z tym, nieprzystąpienie do systemu kaucyjnego w momencie, gdy jest się przedsiębiorcą wprowadzającym pośrednio napoje w opakowaniach, wiązać się będzie z obowiązkiem poniesienia opłaty produktowej w potrójnej stawce [26].
- Przekazują pobraną kaucję podmiotowi reprezentującemu (dwa razy w miesiącu) [22].
- Odpowiadają za oznakowanie opakowań (logotyp + wysokość kaucji). [27]
- Prowadzą ewidencję w postaci papierowej albo elektronicznej, obejmującą informacje o masie opakowań, w których wprowadził do obrotu produkty w danym roku kalendarzowym. [28]
- Mają prawo własności do butelek szklanych wielokrotnego użytku, które sami wprowadzili. [29]
- Pokrywają koszty funkcjonowania systemu (finansują operatora) [15].
2. Wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje
To przedsiębiorca, który dostarcza napoje w opakowaniach wielokrotnego użytku bezpośrednio do miejsca ustalonego z odbiorcą, i jednocześnie odbiera od niego zużyte opakowania po tych samych produktach wprowadzonych wcześniej przez siebie. Ten model obejmuje wyłącznie sprzedaż bezpośrednią i dotyczy opakowań określonych w poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy [30].
Definicja ta dotyczy przedsiębiorców, którzy bezpośrednio dostarczają napoje w szklanych opakowaniach do odbiorcy, a przy kolejnej dostawie odbierają od niego puste butelki po wcześniejszych produktach. W ten sposób prowadzą zbiórkę opakowań we własnym zakresie, bez konieczności udziału w systemie kaucyjnym.
Wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach muszą:
- Prowadzić niezależny system zwrotu (poza ogólnym systemem kaucyjnym).
- Samodzielnie odbierać opakowania szklane wielorazowe po swoich produktach.
- Osiągać poziomy zbiórki selektywnego zbierania opakowań co najmniej w wysokości określonej w poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy [31]. Jeśli nie osiągną określonych przepisami poziomów zbiórki, będą podlegali opłacie produktowej [32].
- Odpowiadać za ewidencję, która poza tą prowadzaną przez wprowadzającego pośrednio, obejmuje informacje o liczbie i pojemności opakowań, w których wprowadzili do obrotu produkty będące napojami, z podziałem na rodzaje opakowań [28].
3. Podmiot reprezentujący – operator systemu
Podmiot reprezentujący, zgodnie z art. 40g ust. 2 u.g.o.o. [33], powinien spełniać łącznie następujące warunki:
- Musi być spółką akcyjną z siedzibą na terytorium Polski.
- Jego akcjonariat mogą tworzyć wyłącznie przedsiębiorcy wprowadzający napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym lub reprezentujące ich związki pracodawców bądź izby gospodarcze.
- Członkowie jego rady nadzorczej, zarządu oraz prokurenci nie mogą być osobami skazanymi prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe.
- Nie był prawomocnie skazany na podstawie przepisów ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary.
- Powinien realizować obowiązki określone w ustawie o gospodarce opakowaniami, a uzyskane dochody przeznaczać wyłącznie na cele statutowe (działalność non profit).
- Może prowadzić wyłącznie działalność związaną z gospodarowaniem opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz organizowaniem i prowadzeniem systemu kaucyjnego.
- Musi posiadać zezwolenie na prowadzenie systemu wydawane w drodze decyzji przez ministra właściwego ds. klimatu.
- Jego kapitał zakładowy powinien wynosić co najmniej 5 milionów złotych.
Do jego obowiązków w ramach systemu kaucyjnego zgodnie z art. 40i ust. 1 u.g.o.o. [34] należy:
- Prowadzenie selektywnej zbiórki opakowań i odpadów opakowaniowych w celu osiągnięcia wymaganych poziomów zbierania.
- Odbieranie opakowań i odpadów opakowaniowych z jednostek handlu detalicznego, hurtowego oraz innych punktów zbiórki objętych systemem kaucyjnym.
- Zapewnienie transportu opakowań do przedsiębiorców wprowadzających napoje oraz transportu odpadów opakowaniowych do zakładów przetwarzania.
- Prowadzenie ewidencji oraz sporządzanie wymaganych sprawozdań.
- Rozliczanie kaucji z jednostkami handlu detalicznego, hurtowego i innymi punktami zbierającymi – w szczególności finansowanie wypłat kaucji dla użytkowników końcowych.
- Pokrywanie kosztów zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych ponoszonych przez jednostki handlu detalicznego, hurtowego oraz inne punkty zbiórki objęte systemem kaucyjnym.
Dodatkowo:
- zgodnie z art. 40h ust. 4 u.g.o.o. [35] jest zobowiązany do zawarcia umowy z każdym wprowadzającym produkty w opakowaniach na napoje lub wprowadzającym bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje, który się do niego zgłosił.
- Podmiotowi reprezentującemu przysługuje prawo własności odpadów powstałych z opakowań, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, zebranych w ramach systemu kaucyjnego prowadzonego przez ten podmiot [36].
ALE
Zgodnie z art. 40g ust. 15 u.g.o.o. [37] wprowadzającemu produkty w opakowaniach na napoje albo wprowadzającemu bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje uczestniczącym w danym systemie kaucyjnym przysługuje prawo własności opakowań, o których mowa w poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy, zebranych w ramach tego systemu kaucyjnego, w których ci przedsiębiorcy wprowadzili do obrotu produkty będące napojami.
Czyli odpady należą do operatorów systemu, a opakowania z pozycji 3 załącznika nr 1a – butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do półtora litra – do wprowadzającego produkty.
4. Jednostki handlowe
Jednostki o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m² obowiązkowo pobierają kaucję za butelki PET i puszki aluminiowe. W przypadku sprzedaży napojów w szklanych butelkach wielokrotnego użytku mają również obowiązek ich przyjmowania i zwracania kaucji. Dobrowolnie mogą przystąpić do systemu w zakresie zbierania pustych opakowań po butelkach PET i puszkach [38]. Są zobowiązane do zawarcia umowy z co najmniej jednym podmiotem reprezentującym (w przypadku jego zgłoszenia się) – w formie pisemnej (papierowej lub elektronicznej) bądź dokumentowej – pod rygorem nieważności [39]. Jeśli uczestniczą wyłącznie w pobieraniu kaucji, prowadzą uproszczoną ewidencję [40].
Jednostki o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m² obowiązkowo uczestniczą w systemie kaucyjnym w pełnym zakresie – pobierają i zwracają kaucję oraz zbierają opakowania objęte systemem [41]. Muszą zawrzeć umowę (w formie pisemnej lub dokumentowej) z każdym podmiotem reprezentującym, który się do nich zgłosi [42]. Dodatkowo są zobowiązane do prowadzenia ewidencji (papierowej lub elektronicznej) obejmującej: liczbę sprzedanych produktów w opakowaniach kaucyjnych, zwróconych opakowań oraz pobranych i zwróconych kaucji [43].
Jednostki handlu detalicznego o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m² mają dodatkowy obowiązek selektywnego zbierania – na własny koszt – odpadów opakowaniowych po produktach znajdujących się w ich ofercie handlowej, z podziałem na rodzaje opakowań, z których odpady powstały. Obowiązek ten nie dotyczy opakowań objętych systemem kaucyjnym [44].
5. Konsument – użytkownik końcowy
Użytkownik końcowy – według art. 8 pkt 15c u.g.o.o. [45] – to osoba, która nabywa napoje w opakowaniach jednorazowego lub wielokrotnego użytku (wskazanych w załączniku nr 1a do ustawy), w celu ich spożycia – własnego lub przez inne osoby – ale nie w celu dalszej odsprzedaży.
Może zwracać opakowania w dowolnym punkcie uczestniczącym w systemie, nie musi przy tym okazywać paragonu oraz otrzymuje zwrot kaucji w formie pieniężnej (nie bonem/voucherem).
6. Recykler – przedsiębiorca prowadzący recykling odpadów opakowaniowych
Prowadzącym recykling odpadów opakowaniowych jest przedsiębiorca, który wykonuje działalność gospodarczą w zakresie recyklingu tych odpadów i wystawia dokumenty potwierdzające recykling (DPR) [46].
Jeśli odpady pochodzą wyłącznie z systemu kaucyjnego, przedsiębiorca sporządza dokument DPR na wniosek podmiotu reprezentującego, złożony za pośrednictwem indywidualnego konta w systemie BDO [47].
Recykler ma obowiązek spełniać wymagania określone w ustawie o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r., w tym uzyskać stosowne decyzje administracyjne, jeśli są wymagane. Przedsiębiorca wpisany do rejestru BDO jest zobowiązany do wystawiania dokumentów DPR w zakresie prowadzonej działalności [48].
7. Organy administracji publicznej
Organy administracji publicznej nie są bezpośrednimi uczestnikami systemu kaucyjnego, jednak pełnią istotną rolę nadzorczą i kontrolną nad jego funkcjonowaniem. To one stoją na straży legalności i prawidłowego działania systemu. Wśród kluczowych instytucji należy wymienić:
- Ministra właściwego do spraw klimatu, który wydaje zezwolenia na prowadzenie systemu kaucyjnego.
- Marszałka województwa, który przyjmuje sprawozdania z BDO.
- Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, który nadzoruje zgodność działania z przepisami, może nakładać kary.
- Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej, który sprawuje nadzór nad jednostkami handlowymi poprzez inspekcję.
Opłata produktowa
Zgodnie z ustawą o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, opłata produktowa ma zastosowanie w kilku przypadkach, analogicznie dla przedsiębiorcy wprowadzającego pośrednio i bezpośrednio produkty w opakowaniach:
1. Przedsiębiorca nie przystąpił do systemu kaucyjnego
Wówczas musi zapłacić pełną opłatę produktową, niezależnie od tego, czy samodzielnie zbiera opakowania. Co więcej – stawka opłaty od 1 stycznia 2026 roku będzie potrojona w odniesieniu do każdego rodzaju opakowania (PET, szkło, puszki), zgodnie z art. 34 ust. 2c u.g.o.o. [26].
2. Przedsiębiorca przystąpił do systemu, ale nie osiągnął wymaganych poziomów zbierania
W takim przypadku opłata produktowa dzielona jest po równo między przedsiębiorcę wprowadzającego (zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio) napoje oraz podmiot reprezentujący (operatora systemu). Każdy z nich pokrywa 50% opłaty wyliczonej jako różnica między poziomem wymaganym a faktycznie osiągniętym. [49]
3. Brak przekazania danych do operatora
Jeśli wprowadzający nie przekaże operatorowi danych o wprowadzonych opakowaniach, również musi zapłacić opłatę produktową – mimo że formalnie przystąpił do systemu [50].
W ustawie o gospodarce opakowaniami określono maksymalną wysokość opłaty produktowej w wysokości 25 zł [51]. Jest to wysokość opłaty, której nie można przekroczyć, określając w rozporządzeniu jej obowiązującą stawkę.
Minister Klimatu i Środowiska ustanowił opłatę produktową w rozporządzeniu z 9 grudnia 2023 r. w sprawie stawek opłat produktowych dla poszczególnych rodzajów opakowań [52] oraz w rozporządzeniu z dnia 24 grudnia 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie stawek opłat produktowych dla poszczególnych rodzajów opakowań [53], w wysokości:
a) dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów, z tworzyw sztucznych oraz dla puszek metalowych o pojemności do jednego litra:
– 10 gr – w 2025 r.,
– 1 zł – w 2026 r.,
– 5 zł – w 2027 r. i w latach następnych;
b) dla butelek szklanych wielokrotnego użytku o pojemności do półtora litra:
– 1 gr – w 2025 r.,
– 5 gr – w 2026 r.,
– 25 gr – w 2027 r. i w latach następnych
Ponieważ ustawa o gospodarce opakowaniami przewiduje możliwość uzyskiwania wymaganych poziomów zbierania wyłącznie poprzez system kaucyjny, przedsiębiorca, który do niego nie przystąpi, będzie zobowiązany do zapłaty pełnej opłaty produktowej – zgodnie z wymaganym poziomem zbiórki obowiązującym w danym roku oraz z zastosowaniem potrójnej stawki przewidzianej dla danego rodzaju opakowania na napoje. Taki przedsiębiorca nie będzie mógł pomniejszyć należnej opłaty, nawet jeśli samodzielnie zebrał pewną ilość opakowań poza systemem kaucyjnym.
Obowiązek spoczywa wyłącznie na przedsiębiorcy – nie jest to kara administracyjna, ale konsekwencja niewywiązania się z obowiązków zbierania.
Podsumowanie
System kaucyjny w Polsce to odpowiedź na wyzwania związane z niskim poziomem recyklingu opakowań po napojach. Dotychczasowe rozwiązania – rozproszone, niejednolite i często nieintuicyjne – nie spełniały oczekiwań ani środowiskowych, ani unijnych. Wprowadzenie jednolitego systemu kaucyjnego pozwoli uporządkować sposób zbierania butelek PET, puszek aluminiowych i szklanych butelek wielokrotnego użytku, a także zapewni wysoką jakość surowców trafiających do recyklingu.
System ten obejmie wszystkich uczestników rynku – od producentów i sprzedawców, po konsumentów i recyklerów – nakładając na nich określone obowiązki, ale też gwarantując jasne zasady funkcjonowania i rozliczeń. Umożliwi spełnienie unijnych poziomów selektywnej zbiórki, a także ograniczy zanieczyszczenie środowiska i zwiększy efektywność gospodarki obiegu zamkniętego.
Co ważne – dzięki ogólnokrajowemu systemowi, konsument nie będzie musiał zastanawiać się, czy i gdzie może zwrócić butelkę. Kaucja będzie zwracana w każdym punkcie zbiórki, bez potrzeby okazywania paragonu, a pieniądze wrócą do jego kieszeni. To proste rozwiązanie z silnym efektem środowiskowym – na które Polska czekała od lat.
Pytanie? Konkretna odpowiedź
Ile od października 2025 r. wynosi kaucja w systemie kaucyjnym?
To odpowiednio:
- 50 groszy dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów, włącznie z ich zakrętkami i wieczkami z tworzyw sztucznych, z wyłączeniem szklanych lub metalowych butelek na napoje, których zakrętki i wieczka są wykonane z tworzyw sztucznych;
- 50 groszy dla puszek metalowych o pojemności do jednego litra;
- 1 złoty dla butelek szklanych wielokrotnego użytku o pojemności do półtora litra.
Co w przypadku, gdy przedsiębiorca nie przystąpi do systemu kaucyjnego?
Jeśli przedsiębiorca nie przystąpi do systemu kaucyjnego, będzie zobowiązany do zapłaty pełnej opłaty produktowej – według potrójnej stawki – i nie będzie mógł jej obniżyć, nawet jeśli samodzielnie zebrał opakowania poza systemem.
Opublikowano: 09.09.2025 r.
[1] https://interzero.pl/blog/poziom-recyklingu-odpadow-opakowaniowych-w-2022-r-wyniosl-60/ [dostęp: 09-09-2025]
[2] Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[3] Art. 8 pkt 13a ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
13a) systemie kaucyjnym – rozumie się przez to system, w którym przy sprzedaży produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, będących napojami, pobierana jest kaucja, która jest zwracana użytkownikowi końcowemu w momencie zwrotu odpowiednio opakowania objętego systemem kaucyjnym albo odpadu opakowaniowego powstałego z opakowania objętego systemem kaucyjnym;
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[4] Art. 8 pkt 6a ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
6a) kaucji – rozumie się przez to określoną kwotę pieniężną pobieraną w momencie sprzedaży produktu w opakowaniu na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, będącego napojem, zwracaną w momencie zwrotu odpowiednio opakowania objętego systemem kaucyjnym albo odpadu opakowaniowego powstałego z opakowania objętego systemem kaucyjnym;
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[5] Załącznik nr 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[6] Załącznik nr 1a ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[7] https://kaucyjny.pl/przyklady-z-zagranicy/ [dostęp: 09-09-2025]
[8] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko Dyrektywa SUP https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0904 [dostęp: 09-09-2025]
[9] art. 40l ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
- Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje oraz wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje są obowiązani umieszczać na opakowaniach oznakowanie wskazujące na objęcie opakowania systemem kaucyjnym oraz określające wysokość kaucji.
- Wzór oznakowania, o którym mowa w ust. 1, określa załącznik nr 4 do ustawy.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[10] Załącznik nr 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870)
[11] art. 44 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
1. Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m2, w której użytkownikom końcowym są oferowane produkty będące napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym, o których mowa w:
1) poz. 1 i 2 załącznika nr 1a do ustawy – jest obowiązany do uczestniczenia w systemie kaucyjnym co najmniej w zakresie pobierania kaucji oraz może uczestniczyć w tym systemie w zakresie zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych;
2) poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy – jest obowiązany do uczestniczenia w systemie kaucyjnym co najmniej w zakresie pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań.
2. Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m2, w której użytkownikom końcowym są oferowane produkty będące napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym, jest obowiązany uczestniczyć w systemie kaucyjnym w zakresie co najmniej pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[12] art. 40g ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
1. System kaucyjny:
4) nie wymaga okazania dowodu zakupu produktu w opakowaniu na napoje objętym systemem kaucyjnym w celu zwrotu pobranej kaucji.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[13] art. 21a ust. 1a ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
1a. Obowiązek określony w ust. 1 nie dotyczy wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje będące mlekiem, jogurtem lub innym pitnym produktem mlecznym.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[14] art. 40g ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
1. System kaucyjny:
2) zapewnia powszechny i równy dostęp dla użytkowników końcowych, z uwzględnieniem przepisów dotyczących uczestniczenia jednostek handlu detalicznego i hurtowego w systemie kaucyjnym ze względu na powierzchnię sprzedaży;
3) zapewnia powszechny i równy dostęp dla wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje, wprowadzających bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje, jednostek handlu detalicznego i hurtowego oraz innych punktów zbierających opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym, bez względu na ich powierzchnię;
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[15] art. 40g ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
1. System kaucyjny:
1) obejmuje terytorium kraju przez zapewnienie w każdej gminie co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbierania opakowań i odpadów opakowaniowych objętych systemem kaucyjnym od użytkowników końcowych;
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[16] art. 40i ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
2. Koszty działań, o których mowa w ust. 1, są finansowane przez wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje oraz wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[17] art. 40i ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
4. Środki finansowe pochodzące z nieodebranej kaucji oraz ze sprzedaży odpadów opakowaniowych zebranych w ramach systemu kaucyjnego i sprzedaży materiałów pochodzących z przetwarzania tych odpadów przeznacza się na finansowanie systemu kaucyjnego.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[18] Raport Polskiego Stowarzyszenia Zero Waste „Gospodarka odpadami opakowaniowymi po napojach w Polsce: teraz i w niedalekiej przyszłości; Systemy kaucyjne w wybranych krajach europejskich” https://kaucyjny.pl/wp-content/uploads/2022/07/OST_Raport_Gospodarka-odpadami_06.07.2022.docx.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[19] Najwyższa Izba Kontroli „Porażka w gospodarowaniu odpadami – Polska może nie wywiązać się z unijnych zobowiązań” https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/gospodarowanie-odpadami.html [dostęp: 09-09-2025]
[20] Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20240001046/O/D20241046.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[21] art. 40g ust. 16 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Kaucję pobiera się na etapach dystrybucji produktu w opakowaniu, o którym mowa w załączniku nr 1a do ustawy, będącego napojem, poprzedzających sprzedaż tego produktu użytkownikowi końcowemu oraz od użytkownika końcowego nabywającego ten produkt.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[22] art. 40g ust. 17 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje albo wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje uczestniczący w danym systemie kaucyjnym są obowiązani do przekazania pobranej kaucji podmiotowi reprezentującemu prowadzącemu dany system kaucyjny, z którym zawarli umowę, w terminach do:
1) siódmego dnia miesiąca, za okres od piętnastego do ostatniego dnia miesiąca poprzedniego;
2) dwudziestego pierwszego dnia miesiąca, za okres od pierwszego do czternastego dnia miesiąca.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[23] Art. 40i ust 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Rozliczenie finansowe między jednostkami handlu detalicznego i hurtowego oraz innymi punktami zbierającymi opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym a podmiotem reprezentującym, a także między podmiotami reprezentującymi prowadzącymi różne systemy kaucyjne następuje w okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż miesiąc.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[24] art. 8 pkt 21a ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
21a) wprowadzającym produkty w opakowaniach na napoje – rozumie się przez to przedsiębiorcę wykonującego działalność gospodarczą w zakresie wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, będących napojami, z wyłączeniem sprzedaży bezpośredniej polegającej na dostarczaniu napojów w opakowaniach przez wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje;
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[25] Art. 21a ust.1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje jest obowiązany osiągnąć poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych co najmniej w wysokości określonej w załączniku nr 1a do ustawy. Do osiągniętych poziomów selektywnego zbierania wlicza się jedynie opakowania i odpady opakowaniowe selektywnie zebrane w ramach systemu kaucyjnego.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[26] art. 34 ust. 2c ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870), którego zmiana wejdzie w życie 01.01.2026 r. brzmi:
2c. Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje, który nie zawarł umowy wskazanej w art. 40h ust. 3 i nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 21a ust. 1, jest obowiązany wnieść opłatę produktową obliczoną oddzielnie dla poszczególnych rodzajów opakowań w odniesieniu do nieosiągniętych wymaganych poziomów selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, z zastosowaniem potrójnej stawki opłaty produktowej określonej dla danego rodzaju opakowania na napoje.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[27] art. 40l ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje oraz wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje są obowiązani umieszczać na opakowaniach oznakowanie wskazujące na objęcie opakowania systemem kaucyjnym oraz określające wysokość kaucji.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[28] art. 22. ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
wprowadzający produkty w opakowaniach jest obowiązany prowadzić ewidencję w postaci papierowej albo elektronicznej, obejmującą informacje o masie opakowań, w których wprowadził do obrotu produkty w danym roku kalendarzowym. W przypadku wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje oraz wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje ewidencja obejmuje dodatkowo informacje o liczbie i pojemności opakowań, w których wprowadzili do obrotu produkty będące napojami, z podziałem na rodzaje opakowań, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[29] Art. 40g ust. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Wprowadzającemu produkty w opakowaniach na napoje albo wprowadzającemu bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje uczestniczącym w danym systemie kaucyjnym przysługuje prawo własności opakowań, o których mowa w poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy, zebranych w ramach tego systemu kaucyjnego, w których ci przedsiębiorcy wprowadzili do obrotu produkty będące napojami.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[30] art. 8 pkt 21b ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
21b) wprowadzającym bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje – rozumie się przez to przedsiębiorcę wykonującego działalność gospodarczą w zakresie wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach na napoje wielokrotnego użytku, o których mowa w poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy, będących napojami, dokonującego wyłącznie sprzedaży bezpośredniej polegającej na dostarczaniu napojów w opakowaniach przez wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje do miejsca ustalonego między tym wprowadzającym a nabywającym i jednocześnie odbieraniu przez tego wprowadzającego opakowań po produktach tego samego rodzaju, wprowadzonych do obrotu przez tego samego wprowadzającego;
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[31] Art.21a ust 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje jest obowiązany osiągnąć poziomy selektywnego zbierania opakowań co najmniej w wysokości określonej w poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[32] Art.34 ust. 2d ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje, który nie zawarł umowy wskazanej w art. 40h ust. 3 i nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 21a ust. 2, jest obowiązany wnieść opłatę produktową.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[33] art. 40g ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
System kaucyjny jest prowadzony przez podmiot reprezentujący, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) jest spółką akcyjną mającą siedzibę na terytorium kraju, utworzoną przez wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje lub wprowadzających bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje, lub reprezentujące ich związki pracodawców lub izby gospodarcze;
2) jego akcjonariuszami są wyłącznie podmioty, o których mowa w pkt 1;
2a) członkowie jego rady nadzorczej, członkowie jego zarządu ani jego prokurenci nie byli skazani prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
2b) nie był prawomocnie skazany na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. z 2024 r. poz. 1822);
3) realizuje określone w ustawie obowiązki, a dochody uzyskane w ramach wykonywanej działalności gospodarczej przeznacza wyłącznie na cele statutowe;
4) wykonuje wyłącznie działalność związaną z gospodarowaniem opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz organizowaniem i prowadzeniem systemu kaucyjnego;
5) posiada zezwolenie, o którym mowa w art. 40j ust. 1;
6) posiada kapitał zakładowy określony w ust. 3.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[34] art. 40i ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Podmiot reprezentujący w ramach systemu kaucyjnego zapewnia:
1) selektywne zbieranie opakowań i odpadów opakowaniowych w celu osiągania wymaganych poziomów, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy;
2) odbieranie opakowań i odpadów opakowaniowych z jednostek handlu detalicznego i hurtowego oraz innych punktów zbierających opakowania i odpady opakowaniowe, objętych systemem kaucyjnym;
3) transport opakowań do wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje lub wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje oraz odpadów opakowaniowych do zakładu przetwarzania odpadów;
4) prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 40n ust. 1, i sporządzanie sprawozdań;
5) rozliczenie kaucji z jednostkami handlu detalicznego i hurtowego oraz innymi punktami zbierającymi opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym, w szczególności finansowanie wypłat kaucji dla użytkownika końcowego;
6) finansowanie kosztów zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych przez przedsiębiorcę prowadzącego jednostkę handlu detalicznego i hurtowego oraz inny punkt zbierający opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[35] 40h ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Podmiot reprezentujący jest obowiązany do zawarcia umowy, o której mowa w ust. 3, z każdym wprowadzającym produkty w opakowaniach na napoje lub wprowadzającym bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje, który się do niego zgłosił.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[36] Art. 40g ust. 9 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Podmiotowi reprezentującemu przysługuje prawo własności odpadów powstałych z opakowań, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, zebranych w ramach systemu kaucyjnego prowadzonego przez ten podmiot.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[37] 40g ust. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Wprowadzającemu produkty w opakowaniach na napoje albo wprowadzającemu bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje uczestniczącym w danym systemie kaucyjnym przysługuje prawo własności opakowań, o których mowa w poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy, zebranych w ramach tego systemu kaucyjnego, w których ci przedsiębiorcy wprowadzili do obrotu produkty będące napojami.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[38] Art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m2, w której użytkownikom końcowym są oferowane produkty będące napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym, o których mowa w:
1) poz. 1 i 2 załącznika nr 1a do ustawy – jest obowiązany do uczestniczenia w systemie kaucyjnym co najmniej w zakresie pobierania kaucji oraz może uczestniczyć w tym systemie w zakresie zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych;
2) poz. 3 załącznika nr 1a do ustawy – jest obowiązany do uczestniczenia w systemie kaucyjnym co najmniej w zakresie pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[39] Art. 44 ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m2 jest obowiązany do zawarcia umowy, w formie pisemnej, w postaci papierowej lub elektronicznej lub w formie dokumentowej, pod rygorem nieważności, z co najmniej jednym podmiotem reprezentującym, który się do niego zgłosił.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[40] Art. 44 ust. 11 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego lub inny punkt zbierający opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym uczestniczący w systemie kaucyjnym jedynie w zakresie pobierania kaucji jest obowiązany do prowadzenia ewidencji, z podziałem na poszczególne lata, w postaci papierowej albo elektronicznej, w danym roku kalendarzowym, obejmującej liczbę nabytych i sprzedanych produktów będących napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[41] Art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m2, w której użytkownikom końcowym są oferowane produkty będące napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym, jest obowiązany uczestniczyć w systemie kaucyjnym w zakresie co najmniej pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[42] Art. 44 ust. 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m2 jest obowiązany do zawarcia umowy, w formie pisemnej, w postaci papierowej lub elektronicznej lub w formie dokumentowej, pod rygorem nieważności, z każdym podmiotem reprezentującym, który się do niego zgłosi.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[43] Art. 44 ust. 10 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego lub inny punkt zbierający opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym uczestniczący w systemie kaucyjnym w zakresie co najmniej pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych jest obowiązany do prowadzenia ewidencji, z podziałem na poszczególne lata, w postaci papierowej albo elektronicznej, obejmującej w danym roku kalendarzowym:
1) liczbę nabytych i sprzedanych produktów będących napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym;
2) liczbę zwróconych opakowań i odpadów opakowaniowych;
3) wysokość pobranych, zwróconych i niezwróconych kaucji.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[44] Art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m2 jest obowiązany prowadzić na własny koszt selektywne zbieranie odpadów opakowaniowych po produktach w opakowaniach, które znajdują się w ofercie handlowej tej jednostki, według rodzajów opakowań, z których powstały odpady, z wyłączeniem opakowań objętych systemem kaucyjnym.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[45] art. 8 pkt 15c ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
15c) użytkowniku końcowym – rozumie się przez to użytkownika produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, będących napojami, który nabywa je w celu spożycia przez siebie lub inne osoby, a nie dalszej sprzedaży;
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[46] art. 8 pkt 12 lit. c ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
12) przedsiębiorcy:
c) prowadzącym recykling odpadów opakowaniowych – rozumie się przez to przedsiębiorcę wykonującego działalność gospodarczą w zakresie recyklingu odpadów opakowaniowych, który w ramach tej działalności wystawia dokumenty DPR;
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[47] art. 23 ust. 5a ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
W przypadku odpadów opakowaniowych pochodzących wyłącznie z systemu kaucyjnego dokument DPR jest sporządzany przez przedsiębiorcę prowadzącego recykling odpadów opakowaniowych na wniosek podmiotu reprezentującego złożony za pośrednictwem indywidualnego konta w BDO.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[48] art. 16 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
1. Przedsiębiorca prowadzący recykling odpadów opakowaniowych jest obowiązany spełniać wymagania określone dla prowadzonej działalności w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, w tym posiadać decyzje w zakresie gospodarowania odpadami, jeżeli są wymagane.
2. Przedsiębiorca eksportujący odpady opakowaniowe oraz przedsiębiorca dokonujący wewnątrzwspólnotowej dostawy odpadów opakowaniowych są obowiązani spełniać wymagania, określone dla prowadzonej działalności w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, w tym posiadać decyzje w zakresie gospodarowania odpadami, jeżeli są wymagane.
3. Przedsiębiorca, o którym mowa w ust. 1 i 2, wpisany do rejestru jest obowiązany sporządzać odpowiednio do zakresu wykonywanej działalności gospodarczej dokumenty DPR lub EDPR.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[49] art. 34 ust. 2e-f ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmią:
2e. W przypadku gdy wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje, który zawarł umowę wskazaną w art. 40h ust. 3, nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 21a ust. 1, ten wprowadzający oraz podmiot reprezentujący prowadzący system kaucyjny, do którego ten wprowadzający przystąpił, są obowiązani do wniesienia opłaty produktowej obliczonej oddzielnie dla poszczególnych rodzajów opakowań – każdy w wysokości 50 %.
2f. W przypadku gdy wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje, który zawarł umowę wskazaną w art. 40h ust. 3, nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 21a ust. 2, ten wprowadzający oraz podmiot reprezentujący prowadzący system kaucyjny, do którego ten wprowadzający przystąpił, są obowiązani do wniesienia opłaty produktowej – każdy w wysokości 50 %.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[50] art. 40h ust. 8 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
W przypadku nieprzekazania podmiotowi reprezentującemu danych, o których mowa w ust. 7, wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje i wprowadzający bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje są obowiązani do wniesienia opłaty produktowej obliczonej w odniesieniu do opakowań objętych systemem kaucyjnym, o których nie poinformowali podmiotu reprezentującego, a które wprowadzili do obrotu w danym roku, według stawki za niewykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 21a ust. 1 albo 2.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[51] Art. 35 ust. 1a ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 870) brzmi:
W przypadku niewykonania obowiązku określonego w art. 21a ust. 1 albo 2 maksymalna stawka opłaty produktowej dla opakowań wynosi 25 zł za 1 kg.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000888/U/D20130888Lj.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[52] Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 9 grudnia 2023 r. w sprawie stawek opłat produktowych dla poszczególnych rodzajów opakowań
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20230002683/O/D20232683.pdf [dostęp: 09-09-2025]
[53] Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 24 grudnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie stawek opłat produktowych dla poszczególnych rodzajów opakowań
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20240001960/O/D20241960.pdf [dostęp: 09-09-2025]
