Uwarunkowania prawne w zakresie przetwarzania odpadów poza instalacjami lub urządzeniami

Przetwarzanie odpadów poza instalacjami lub urządzeniami co do zasady jest zakazane, a możliwość jego prowadzenia ma charakter wyjątkowy i wymaga spełnienia przesłanek określonych w przepisach szczególnych.
Celem artykułu jest przedstawienie najistotniejszych informacji i wymogów prawnych w zakresie przetwarzania odpadów poza instalacjami lub urządzeniami. Wyjaśniamy, jak należy definiować „instalację” oraz „urządzenie”. Dowiesz się także, jaki organ jest właściwy do wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów stanowiących wyjątki od reguły w zakresie zakazu przetwarzania odpadów poza instalacjami lub urządzeniami.

● Gdzie została uregulowana tematyka przetwarzania odpadów?
● Jakie są procesy odzysku odpadów?
● Czym jest instalacja, a czym urządzenie?
● Czy można przetwarzać odpady poza instalacjami i urządzeniami?
● Czy prowadzenie przetwarzania odpadów poza instalacjami lub urządzeniami wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach?
● Jaki organ jest właściwy do wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów?
● Jaki organ jest właściwy do wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów poza instalacjami lub urządzeniami?
● Jaki organ jest właściwy do wydania pozwolenia na wytwarzanie odpadów z uwzględnieniem przetwarzania odpadów?
● Podsumowanie

Gdzie została uregulowana tematyka przetwarzania odpadów?

Przetwarzanie odpadów uregulowane jest w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1587) [1].

Jakie są procesy odzysku odpadów?

W załączniku nr 1 do ustawy o odpadach przedstawiono niewyczerpujący wykaz procesów odzysku. Wyróżniono następujące procesy:

• R1 Wykorzystanie głównie jako paliwa lub innego środka wytwarzania energii;
• R2 Odzysk/regeneracja rozpuszczalników;
• R3 Recykling lub odzysk substancji organicznych, które nie są stosowane jako rozpuszczalniki (w tym kompostowanie i inne biologiczne procesy przekształcania);
• R4 Recykling lub odzysk metali i związków metali;
• R5 Recykling lub odzysk innych materiałów nieorganicznych;
• R6 Regeneracja kwasów lub zasad;
• R7 Odzysk składników stosowanych do redukcji zanieczyszczeń;
• R8 Odzysk składników z katalizatorów;
• R9 Powtórna rafinacja lub inne sposoby ponownego użycia olejów;
• R10 Obróbka na powierzchni ziemi przynosząca korzyści dla rolnictwa lub poprawę stanu środowiska;
• R11 Wykorzystywanie odpadów uzyskanych w wyniku któregokolwiek z procesów wymienionych w pozycji R1-R10;
• R12 Wymiana odpadów w celu poddania ich któremukolwiek z procesów wymienionych w pozycji R1-R11;
• R13 Magazynowanie odpadów poprzedzające którykolwiek z procesów wymienionych w pozycji R1-R12 (z wyjątkiem wstępnego magazynowania u wytwórcy odpadów);

Czym jest instalacja, a czym urządzenie?

Przez instalację rozumie się:

1. stacjonarne urządzenie techniczne,
2. zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu,
3. budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami,

których eksploatacja może spowodować emisję [2].

Natomiast przez urządzenie rozumie się niestacjonarne urządzenie techniczne, w tym środki transportu [3].

Czy można przetwarzać odpady poza instalacjami i urządzeniami?

Art. 30 ustawy o odpadach [4] reguluje zakres przetwarzania odpadów poza instalacjami i urządzeniami. W ustawie wskazano, że zakazane jest przetwarzanie odpadów poza instalacjami lub urządzeniami, jednak jednocześnie wymieniono pewne wyjątki. Dopuszcza się odzysk poza instalacjami lub urządzeniami w przypadku:

1) odzysku w procesie odzysku R10, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 20 stycznia 2015 r. w sprawie procesu odzysku R10 (Dz.U. poz. 132) [5];

2) rodzajów odpadów wymienionych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (Dz.U. poz. 796) [6], zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu, w procesach odzysku R3, R5, R11 i R12;

3) osób fizycznych prowadzących kompostowanie na potrzeby własne.

Należy dodać, że odzysk, o którym mówi pkt 2, może być prowadzony poza instalacjami lub urządzeniami, jeżeli nie stwarza zagrożenia dla środowiska, życia lub zdrowia ludzi oraz jest prowadzony zgodnie z wymaganiami określonymi w rozporządzeniu.

Art. 30 dotyczy wyjątków dla odzysku – nie legalizuje unieszkodliwiania poza instalacjami.

Czy prowadzenie przetwarzania odpadów poza instalacjami lub urządzeniami wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach?

W wielu typowych przypadkach odzysku prowadzonego poza instalacjami lub urządzeniami (w ramach wyjątków z art. 30 ustawy o odpadach) nie powstaje „instalacja” w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. poz. 1839) [7], a więc przedsięwzięcie nie kwalifikuje się automatycznie do przedsięwzięć, o których mowa w §2 ust. 1 pkt 47 [8] oraz §3 ust. 1 pkt 82 [9] rozporządzenia. Tym samym nie ma potrzeby uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w tym zakresie.

Niemniej jednak ocena konieczności uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach powinna być każdorazowo weryfikowana.

Jaki organ jest właściwy do wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów?

Właściwość organu do wydania decyzji zezwalającej na prowadzenie przetwarzania odpadów wynika z art. 41 ust. 3 ustawy o odpadach [10], gdzie wymienione są przypadki, w których organem właściwym jest marszałek województwa, natomiast w pozostałych sprawach właściwy jest starosta.

Marszałek województwa jest organem właściwym do wydania decyzji w następujących przypadkach:

1. dla przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko,
2. dla odpadów innych niż niebezpieczne poddawanych odzyskowi w procesie odzysku polegającym na wypełnianiu terenów niekorzystnie przekształconych, jeżeli ilość umieszczanych w wyrobisku lub zapadlisku odpadów jest nie mniejsza niż 10 Mg na dobę lub całkowita pojemność wyrobiska lub zapadliska jest nie mniejsza niż 25 000 Mg,
3. dla instalacji komunalnych.

Natomiast jest jeszcze jeden przypadek – przetwarzanie odpadów na terenach zamkniętych. W tej sytuacji organem właściwym do wydania zezwolenia na przetwarzanie jest zawsze regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Jaki organ jest właściwy do wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów poza instalacjami lub urządzeniami?

Biorąc pod uwagę fakt, że przetwarzanie odpadów poza instalacjami lub urządzeniami nie stanowi przedsięwzięcia wymienionego w rozporządzeniu w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz nie stanowi instalacji komunalnej, marszałek województwa jest organem właściwym do wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów poza instalacjami lub urządzeniami wyłącznie dla odpadów innych niż niebezpieczne poddawanych odzyskowi w procesie odzysku polegającym na wypełnianiu terenów niekorzystnie przekształconych, jeżeli ilość umieszczanych w wyrobisku lub zapadlisku odpadów jest nie mniejsza niż 10 Mg na dobę lub całkowita pojemność wyrobiska lub zapadliska jest nie mniejsza niż 25 000 Mg. W innych przypadkach właściwy jest starosta.

Jaki organ jest właściwy do wydania pozwolenia na wytwarzanie odpadów z uwzględnieniem przetwarzania odpadów?

Zgodnie art. 45 ust. 7 ustawy o odpadach [11] pozwolenie na wytwarzanie odpadów z uwzględnieniem wymagań przewidzianych dla przetwarzania odpadów wydaje organ właściwy do wydania zezwolenia na przetwarzanie odpadów.

Podsumowanie

Przetwarzanie odpadów jest uregulowane przede wszystkim w ustawie o odpadach, a kluczowa dla praktyki jest znajomość definicji legalnej „instalacji” i „urządzenia”. Co do zasady przetwarzanie poza instalacjami lub urządzeniami jest zakazane, jednak art. 30 ustawy o odpadach [4] przewiduje wyjątki dla określonych przypadków odzysku. Jednocześnie art. 30 nie dotyczy unieszkodliwiania – nie legalizuje go poza instalacjami. W wielu typowych sytuacjach odzysku „w terenie” nie powstaje instalacja w rozumieniu rozporządzenia w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dlatego decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia nie jest obligatoryjna i każdorazowo wymaga weryfikacji.

Pytanie? Konkretna odpowiedź!

Jakie instalacje stosowane w gospodarce odpadami wymagają uzyskania decyzji środowiskowej?

Zgodnie z autorskim podziałem mec. dr. Marcina Kaźmierskiego, powstałym na potrzeby szkolenia „Kwalifikacja przedsięwzięć – pierwszy krok dla decyzji środowiskowej”, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko instalacjami w gospodarce odpadami wymagającymi uzyskania decyzji środowiskowej są instalacje wymienione w:

• §2 pkt 41 – instalacje do przetwarzania w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2019 r. poz. 701, 730, 1403 i 1579) odpadów niebezpiecznych, w tym składowiska odpadów niebezpiecznych oraz miejsca retencji powierzchniowej odpadów niebezpiecznych;
• §2 pkt 42 – stacje demontażu w rozumieniu art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1610);
• §2 pkt 43 – miejsca przetwarzania pojazdów inne niż wymienione w pkt 42 oraz miejsca przetwarzania statków wycofanych z eksploatacji;
• §2 pkt 44 – strzępiarki złomu;
• §2 pkt 45 – zakłady przetwarzania:
  • lit. a – w rozumieniu art. 4 pkt 22 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. z 2018 r. poz. 1466 i 1479 oraz z 2019 r. poz. 125 i 1403), w których następuje demontaż obejmujący usunięcie ze zużytego sprzętu niebezpiecznych: substancji, mieszanin i części składowych,
  • lit. b – zużytych baterii lub zużytych akumulatorów przetwarzanych w sposób, o którym mowa w art. 63 ust. 1 pkt 2 lub ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz.U. z 2019 r. poz. 521 i 1403), prowadzące przetwarzanie i recykling zużytych baterii i akumulatorów stanowiących odpady niebezpieczne;
• §2 pkt 46 – instalacje do przetwarzania w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach odpadów innych niż niebezpieczne przy zastosowaniu procesów termicznego przekształcania odpadów, krakingu odpadów, fizykochemicznej obróbki odpadów (proces D9 unieszkodliwiania odpadów wymieniony w załączniku nr 2 do ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach), mające wydajność nie mniejszą niż 100 t dziennie, z wyłączeniem instalacji do odzysku odpadów będących biomasą w rozumieniu § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 24 września 2020 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów;
• §2 pkt 47 – instalacje do przetwarzania w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach odpadów inne niż wymienione w pkt 41 i 46, w tym składowiska odpadów inne niż wymienione w pkt 41, mogące przyjmować odpady w ilości nie mniejszej niż 10 t na dobę lub o całkowitej pojemności nie mniejszej niż 25 000 t, z wyłączeniem instalacji do wytwarzania biogazu rolniczego w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz.U. z 2018 r. poz. 2389, z późn. zm.);
• §2 pkt 48 – obiekty unieszkodliwiania odpadów wydobywczych kategorii A, o których mowa w ustawie z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1849);
• §2 pkt 49 – obiekty unieszkodliwiania odpadów wydobywczych w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych, mogące przyjmować odpady w ilości nie mniejszej niż 10 t na dobę lub o całkowitej pojemności nie mniejszej niż 25 000 t;
• §2 pkt 50 – podziemne składowanie odpadów niebezpiecznych;
• §3 pkt 82 – instalacje związane z przetwarzaniem w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach odpadów, inne niż wymienione w § 2 ust. 1 pkt 41-47, z wyłączeniem instalacji do wytwarzania biogazu rolniczego w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii, o zainstalowanej mocy elektrycznej nie większej niż 0,5 MW lub wytwarzających ekwiwalentną ilość biogazu rolniczego wykorzystywanego do innych celów niż produkcja energii elektrycznej, a także miejsca retencji powierzchniowej odpadów oraz rekultywacja składowisk odpadów;
• §3 pkt 83 – punkty do zbierania, w tym przeładunku:
  • lit. a – złomu, z wyłączeniem punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych,
  • lit. b – odpadów wymagających uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów z wyłączeniem odpadów obojętnych oraz punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych;
• §3 pkt 84 – obiekty unieszkodliwiania odpadów wydobywczych inne niż wymienione w §2 ust. 1 pkt 48 i 49.
• §3 pkt 85 – unieszkodliwianie lub odzysk materiałów wybuchowych, inne niż wymienione w §2 ust. 1 pkt 41;
• §3 pkt 86 – instalacje związane z unieszkodliwianiem zasolonych wód kopalnianych;

Kto jest wytwórcą odpadów powstałych na terenie zakładu, w wyniku prowadzenia prac remontowych prowadzonych przez podmiot zewnętrzny?

Jeżeli zawarta umowa nie stanowi inaczej, to wytwórcą odpadów powstałych na terenie zakładu, w wyniku prac remontowych prowadzonych przez podmiot zewnętrzny, jest wykonawca robót (podmiot zewnętrzny).

Więcej na: https://przemyslisrodowisko.pl/czy-swiadczacy-uslugi-jest-wytworca-odpadow

Co jest odpadem pozainstalacyjnym?

Co do zasady odpadami pozainstalacyjnymi, w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska, będą:

• odpady budowlane, czyli grupa 17,
• odpady opakowaniowe, czyli grupa 15,
• odpady związane z utrzymaniem ruchu, remontowe, czyli grupa 16,
• oleje przepracowane z grupy 13,
• odpady komunalne.

Więcej dowiesz się na: https://przemyslisrodowisko.pl/baza-wiedzy/odpady-instalacyjne-a-odpady-pozainstalacyjne

Czy przetwarzanie odpadów poza instalacjami wymaga zezwolenia?

Co do zasady – tak. Przetwarzanie odpadów wymaga uzyskania zezwolenia, jednak w ustawie o odpadach wskazano pewne wyjątki. Art. 45 ust. 1 wskazuje, że z obowiązku uzyskania zezwolenia na przetwarzanie odpadów zwalnia się:

1) podmiot prowadzący działalność inną niż działalność gospodarcza w zakresie gospodarowania odpadami, który zbiera odpady opakowaniowe i odpady w postaci zużytych artykułów konsumpcyjnych, w tym zbieranie leków i opakowań po lekach przez apteki, przyjmowanie zużytych artykułów konsumpcyjnych w sklepach, systemy zbierania odpadów w szkołach, placówkach oświatowo-wychowawczych, urzędach i instytucjach (nieprofesjonalna działalność w zakresie zbierania odpadów);

2) osobę fizyczną i jednostkę organizacyjną niebędące przedsiębiorcami, wykorzystujące odpady na potrzeby własne, zgodnie z art. 27 ust. 8

3) osobę władającą powierzchnią ziemi, na której są stosowane komunalne osady ściekowe w celach, o których mowa w art. 96 ust. 1 pkt 1-3;

4) podmiot obowiązany do uzyskania pozwolenia zintegrowanego, o którym mowa w ustawie Prawo ochrony środowiska;

5) posiadacza odpadów prowadzącego działalność w zakresie unieszkodliwiania odpadów przez ich składowanie w składowiskach podziemnych, który jest obowiązany do uzyskania koncesji na prowadzenie takiej działalności na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2024 r. poz. 1290);

6) posiadacza odpadów obowiązanego do uzyskania decyzji zatwierdzającej program gospodarowania odpadami wydobywczymi lub zezwolenia na prowadzenie obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych, o których mowa w ustawie z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2336);

7) wytwórcę odpadów, który wytwarzane przez siebie odpady, niebędące odpadami niebezpiecznymi, unieszkodliwia w miejscu ich wytworzenia zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach wydanych na podstawie ust. 3;

8) posiadacza odpadów, który poddaje odzyskowi odpady zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach wydanych na podstawie ust. 3;

9) władającego nieruchomością, który zbiera odpady komunalne, wytwarzane na terenie tej nieruchomości;

10) wytwórcę odpadów, który wytwarzane przez siebie odpady zbiera w miejscu ich wytworzenia;

11) punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych prowadzony samodzielnie przez gminę lub wspólnie z inną gminą lub gminami lub przez związek metropolitalny bezpośrednio przez urząd obsługujący wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, gminną jednostkę budżetową lub gminny zakład budżetowy lub urząd obsługujący związek metropolitalny;

12) podmiot:

a) zajmujący się wytwarzaniem, przechowywaniem, transportem lub wprowadzaniem na rynek pasz leczniczych lub produktów pośrednich,

b) który jedynie transportuje lub przechowuje pasze lecznicze lub produkty pośrednie wyłącznie w zaplombowanych opakowaniach lub pojemnikach,

c) prowadzący handel detaliczny paszami leczniczymi dla zwierząt domowych
– który zbiera niezużyte lub przeterminowane pasze lecznicze lub produkty pośrednie od podmiotów, które jedynie kupują, przechowują lub transportują pasze lecznicze do stosowania wyłącznie w swoim gospodarstwie, od posiadaczy zwierząt futerkowych oraz posiadaczy zwierząt domowych;

13) zbierającego odpady opakowaniowe powstałe z opakowań, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 1960), przekazane mu przez podmioty, o których mowa w pkt 1.