Załącznik VII po 21 maja 2026 r. Najczęstsze błędy przy transgranicznym przemieszczaniu odpadów

Rozmowa z mec. dr. Marcinem Kaźmierskim o klasyfikacji odpadów, kodach bazylejskich i OECD, odpadach z tworzyw sztucznych oraz ryzykach związanych z papierowym załącznikiem VII po 21 maja 2026 r.

To kontynuacja rozmowy o zmianach w transgranicznym przemieszczaniu odpadów po 21 maja 2026 r. W poprzedniej publikacji skupiliśmy się przede wszystkim na DIWASS, okresie przejściowym i pytaniu, czy można jeszcze korzystać z dokumentów papierowych. Tym razem przechodzimy do praktyki stosowania załącznika VII. Rozmawiamy o tym, kiedy przedsiębiorca w ogóle może skorzystać z procedury ogólnego informowania, dlaczego sama obecność krajowego kodu odpadu nie wystarczy, jakie znaczenie mają kody bazylejskie i OECD oraz jakie błędy najczęściej prowadzą do zakwestionowania transportu.

Panie Mecenasie, zacznijmy od najczęstszego błędu, jaki zauważa Pan przy transgranicznym przemieszczaniu odpadów na załączniku VII. Co w praktyce najczęściej sprawia przedsiębiorcom problem?

Najczęstszy błąd, najczęstszy punkt sporny, z jakim spotykam się w praktyce, to stosowana klasyfikacja odpadów.

Chodzi o skoncentrowanie się na kodach sześciocyfrowych, wspólnotowych oraz mniej lub bardziej swobodne podejście do kodów z załącznika III, IIIA, IIIB oraz V rozporządzenia 2024/1157 [1] w sprawie przemieszczania odpadów. A właśnie kody wskazane w rozporządzeniu wynikające z konwencji bazylejskiej, obowiązują w transgranicznym przemieszczaniu odpadów.

Podczas klasyfikacji odpadów, wytwórców potrafi ponieść „ułańska fantazja”. Natomiast trzeba pamiętać o tym, że załącznik VII, czyli korzystanie z procedury ogólnego informowania, jest wyjątkiem od zasady uzyskania uprzedniej zgody i zgłoszenia. To jest wyjątek.

Użył Pan stwierdzenia „to jest wyjątek”. Dlaczego załącznik VII należy tak traktować, a nie jako prostą procedurę?

Ponieważ zasady pozwalające na korzystanie z załącznika VII musimy stosować zgodnie z wykładnią językową, nierozszerzającą.

W tym przypadku nie ma możliwości, żeby luźno podchodzić do klasyfikacji odpadów. Jeżeli przedsiębiorca nie odnajdzie się literalnie w załączniku III, a następnie po „gościnnym” przejściu do załącznika V, albo nie odnajdzie literalnie tego, co chce wysłać lub przyjąć w załączniku IIIA albo IIIB, to wniosek jest jeden. Nie jest to materiał, który można przewieźć na załączniku VII.

Nie można naciągać rzeczywistości. Jeżeli są jakiekolwiek wątpliwości, to trzeba je rozstrzygać bardzo ostrożnie.

Proszę wyjaśnić, co oznacza, że odpad musi się „literalnie odnaleźć” w załącznikach do rozporządzenia.

Oznacza to, że przedsiębiorca musi najpierw literalnie odnaleźć odpad na liście zielonej. Bez naciągania rzeczywistości. Błędem jest założenie, że skoro coś jest podobne, zbliżone albo mieści się w krajowym sześciocyfrowym kodzie odpadu, to automatycznie może być przewiezione na załączniku VII.

W pierwszej kolejności należy odnaleźć odpad wśród kodów bazylejskich i kodów OECD. Dopiero uzupełniająco podaje się kody krajowe. W tej a nie innej kolejności.

Warto też bardzo uważnie przeczytać załącznik IIIB. On naprawdę wywraca stolik w rozumieniu czystości i zakresu odpadów. To jest bardzo duże doprecyzowanie.

Czyli przedsiębiorcy zbyt mocno przywiązują się do krajowych kodów odpadów?

Tak. W praktyce często to widać. Tymczasem przy załączniku VII to nie one są punktem wyjścia.

Przykładowo w katalogu odpadów mamy kod 19 12 04, tworzywa sztuczne i guma. Ale w międzynarodowym przemieszczaniu odpadów guma ma swoje odrębne kody jako odpad z listy zielonej i odpad z listy bursztynowej.

Dlatego nie wystarczy poprzestać na krajowym kodzie. Powtórzę raz jeszcze, przed przemieszczeniem na załączniku VII trzeba bezwzględnie i literalnie odnaleźć się na liście zielonej. Jeżeli są jakiekolwiek wątpliwości, analizujemy ponownie i nie naciągamy rzeczywistości.

Czyli prawidłowa kolejność myślenia o kodach jest taka: najpierw kody bazylejskie i OECD, a dopiero potem kody krajowe?

Tak! Tak właśnie powinna wyglądać kolejność.

Najpierw kody bazylejskie i OECD, bezwzględnie, literalnie, bez naciągania. Dopiero później uzupełniająco myślimy kodami krajowymi.

To jest bardzo ważne. W praktyce często zdarza się sytuacja, w której przedsiębiorcy zaczynają klasyfikację od kodu krajowego, a potem próbują dopasować do niego załącznik VII. To jest błędna kolejność. Najpierw trzeba odpowiedzieć sobie na pytanie, czy dany odpad w ogóle mieści się w załącznikach pozwalających na zastosowanie procedury ogólnego informowania.

A co jest najczęstszą przyczyną cofnięcia transportu?

Najczęstszą przyczyną cofnięć transportów jest niewłaściwa klasyfikacja.

Jeżeli odpad nie został prawidłowo zakwalifikowany, jeżeli przedsiębiorca nie odnalazł się literalnie na liście zielonej, jeżeli próbował dopasować rzeczywistość do wygodnej procedury, to pojawia się ryzyko cofnięcia transportu.

Przy załączniku VII nie ma miejsca na luźne podejście. Trzeba czytać załączniki literalnie.

Czy możemy pokazać ten problem na konkretnym przykładzie?

Tak. Bardzo dobrze widać skalę problemu na tworzywach sztucznych. Dlatego przy tworzywach sztucznych nie wystarczy pytanie: „jaki mamy krajowy kod odpadu?”. Trzeba zadać trzy pytania: gdzie odpad jedzie, jaki ma skład i jaki poziom zanieczyszczeń mieści się w danym kodzie.

Krajowy kod 19 12 04, tworzywa sztuczne i guma, w transgranicznym przemieszczaniu odpadów może występować w kilku odsłonach jako: B3011, EU3011, EU48, Y48 i AC300. Mamy więc inny kod do zastosowania poza Unią Europejską, i do zastosowania wewnątrz Unii.

Co ważne, mamy tutaj do czynienia z różnym składem odpadu i różnym progiem zanieczyszczeń. W przypadku przemieszczeń poza Unię Europejską odpady klasyfikowane pod kodem B3011 mogą zawierać do 2% zanieczyszczeń. W przypadku przemieszczeń wewnątrz Unii, przy kodzie EU3011, dopuszczalny poziom zanieczyszczeń w całkowitej masie odpadu może wynosić do 6%.

Dalej mamy kod z oznaczeniem Y48, czyli przemieszczenie z Unii do państw trzecich. Natomiast między państwami Unii Europejskiej korzystamy z kodu EU48. I jeszcze AC300, czyli odpady z tworzyw sztucznych, ale wskazane na liście bursztynowej i zanieczyszczone.

To pokazuje, że nie można powiedzieć ogólnie: „to są tworzywa sztuczne, więc jedziemy na załączniku VII”. Trzeba sprawdzić konkretny kod, konkretny skład i konkretne wymogi.

Warto wrócić jeszcze do kodu B3011, ponieważ w jego przypadku mamy kilka ważnych dat.

Od 21 maja 2026 r. eksport odpadów o tym kodzie do krajów spoza OECD podlega procedurze notyfikacji. Od 21 listopada 2026 r. do 21 maja 2029 r. obowiązywać będzie zakaz eksportu odpadów klasyfikowanych pod kodem B3011 do państw spoza OECD. Po 21 maja 2029 r. eksport ponownie będzie możliwy, ale tylko do tych państw spoza OECD, które zgłosiły Komisji Europejskiej gotowość przyjmowania kodu B3011.

Dlaczego przy tworzywach sztucznych tak ważny jest poziom zanieczyszczeń?

Ponieważ dopuszczalny maksymalny poziom zanieczyszczeń został wskazany w rozporządzeniu 2024/1157, nie ma więc miejsca na przekroczenia. W praktyce oznacza to, że kluczowa staje się „czystość” odpadu z tworzyw sztucznych.

Kiedy dokładnie przeczytamy załącznik IIIB dotyczący mieszanin, okazuje się, że odpadem, który można wieźć, jest jednorodny odpad, czysty polimer, pojedynczy polimer.

Jeśli zostaniemy przy polimerach, odpadem odpowiadającym odpadowi z listy zielonej będzie na przykład polietylen, w Unii z zanieczyszczeniami do 6%, poza Unią do 2%.

Ewentualnie możemy odnaleźć się na mieszaninach. Przykładem może być polietylen z polipropylenem łącznie o czystości powyżej 94% (czyli zanieczyszczenia w postaci drewna, metali, szkła, minerałów, jak i innych polimerów stanowią 6% masy całkowitej przemieszczanego odpadu).

To są bardzo konkretne progi i bardzo konkretne wymagania dotyczące składu odpadu, czyli tak naprawdę jego czystości.

Czyli mieszanka kilku różnych polimerów może być odpadem z listy zielonej?

Nie zawsze. I tu właśnie pojawia się problem.

Nie będzie odpadem z listy zielonej odpad, o przykładowym składzie: 30% polietylen, 30% ABS, 30% poliwęglan, a pozostałe 10% to jeszcze dwa inne polimery i inne zanieczyszczenia. Taka mieszanina nie mieści się w wymaganiach dotyczących składu i dopuszczalnego poziomu zanieczyszczeń.

Proszę również pamiętać, że przy niektórych kodach odpadów wskazanych w rozporządzeniu 2024/1157 odesłanie mamy do tiretów i subtiretów, czyli do najniższych jednostek redakcyjnych. Przykładem jest wcześniej przytoczony kod B3011, odpady tworzyw sztucznych, przy którym w subtiretach mamy wskazane np. polietery, żywice epoksydowe czy propylen. To oznacza, że przepisy trzeba czytać bardzo dokładnie, a nie ogólnie.

Przed wysyłką pierwsze pytanie brzmi: czy ten odpad w ogóle wymaga notyfikacji czy ogólnego zgłoszenia?

Tak. Jeżeli jedziemy na załączniku VII, to po pierwsze musimy odpowiedzieć sobie na pytanie, czy to, co chcemy przewieźć, wymaga notyfikacji czy nie.

Zasada jest prosta: czytamy załącznik III, IIIA i IIIB do rozporządzenia 2024/1157. Literalnie!

Podczas analizy kodów z załącznika III, IIIA i IIIB oraz „gościnnie” V, warto zmienić kolejność myślenia o kodach. Najpierw myślimy kodami bazylejskimi i OECD. Dopiero później uzupełniająco myślimy kodami z katalogu odpadów.

A jaki może być cel przemieszczenia na załączniku VII? Czy może to być zbieranie albo magazynowanie?

Cel to tylko odzysk!

Nie można wieźć za granicę odpadów do zbierania. Nie można przyjąć z zagranicy odpadów do zbierania ani do unieszkodliwiania. O tym trzeba pamiętać.

Jeżeli mówimy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów na załączniku VII, to nie chodzi o dowolne przemieszczenie. Cel musi być właściwy. Sam fakt, że odpad znajduje się na określonej liście w załączniku III, IIIA, IIIB lub V nie wystarczy, jeżeli cel przemieszczenia nie odpowiada wymogom.
Warto pamiętać, że najbardziej pożądane są te procesy, które prowadzą do realnego odzysku materiałowego, np. R3, R4 albo R5. Jeśli tylko jest to możliwe nie zostawajmy na R12, R13.

Przemieszczenie na samym formularzu załącznika VII nie wystarczy. Jakie dokumenty należy jeszcze posiadać?

Oprócz załącznika VII trzeba mieć umowę. Umowa ma zawsze kluczowe znaczenie, ale w przypadku transgranicznego przemieszczania odpadów musi być ona przygotowana zgodnie z zapisami art. 18 rozporządzenia 2024/1157 [2].

Co najistotniejsze, w umowie przygotowanej zgodnie z nowymi wymaganiami mamy więcej stron niż wcześniej. Jeżeli odbiorca nie jest instalacją, to pod umową musi podpisać się również instalacja.

To bardzo ważna zmiana praktyczna. Nie można zakładać, że wystarczy formularz i podstawowe dane transportowe. Można powiedzieć, że umowa staje się jednym z kluczowych dokumentów przy przemieszczeniu odpadów.

Kto więc powinien podpisać umowę?

Jeżeli organizujący przemieszczenie nie jest wytwórcą pierwotnym albo zbierającym, inaczej mówiąc, jeżeli organizującym przemieszczenie jest dealer albo broker, czyli sprzedawca albo pośrednik, to umowę musi podpisać również wytwórca.

Doprecyzowując, chodzi o wytwórcę rozumianego jako wytwórcę pierwotnego, nowego wytwórcę, czyli podmiot po procesach przetwarzania, i ewentualnie zbierającego.

Jeżeli odbiorca nie jest instalacją, pod umową musi podpisać się także instalacja, jako jedna ze stron.

Jakie inne dokumenty i potwierdzenia powinny towarzyszyć przemieszczeniu?

Obowiązkowe jest posiadanie decyzji pozwalającej na gospodarowanie odpadami. To jest dokument, który powinien towarzyszyć umowie.

Trzeba też pamiętać o informacjach wymaganych według pól 14 i 15 załącznika VII oraz o tym, że musimy mieć potwierdzenie przetworzenia.

Załącznika VII nie można traktować wyłącznie jako formularza, który raz wypełnimy. Trzeba mieć zarchiwizowane dokumenty potwierdzające, gdzie odpad jedzie, na jakich zasadach, kto za niego odpowiada i czy został przetworzony zgodnie z wymaganiami.

Zatrzymajmy się przy papierowym załączniku VII. W poprzedniej rozmowie mówiliśmy już o tym, że okres przejściowy dotyczący dokumentów papierowych nie jest tym samym co zmiana rozporządzenia. Spójrzmy więc praktycznie: co powinien zrobić przedsiębiorca, który mimo wszystko chce skorzystać z papierowego załącznika VII po 21 maja 2026 r.?

Po pierwsze, musi pamiętać, że papierowy obieg dokumentów nie oznacza powrotu do starych zasad. Od 21 maja 2026 r. stosujemy rozporządzenie 2024/1157, nowy wzór załącznika VII i nowe wymagania dotyczące umowy z art. 18. To, że w okresie przejściowym dopuszcza się dokumenty papierowe, nie znaczy, że przedsiębiorca może korzystać ze starych formularzy albo starych schematów w zakresie udokumentowania przemieszczenia.

Po drugie, trzeba sprawdzić stanowiska wszystkich państw uczestniczących w przemieszczeniu. Nie wystarczy wiedzieć, że Polska dopuszcza takie rozwiązanie. Jeżeli odpad jedzie z Polski do Hiszpanii przez Niemcy i Francję, trzeba sprawdzić podejście Polski, Niemiec, Francji i Hiszpanii. I to nie tylko w dniu planowania wysyłki, ale również przed samym transportem, bo stanowiska organów mogą się zmieniać.

Po trzecie, trzeba te ustalenia udokumentować. Warto zachować komunikaty właściwych organów w formie PDF-a albo wydruku, przygotować notatkę służbową, wskazać datę sprawdzenia informacji i państwa, których dotyczyła weryfikacja. W razie kontroli nie wystarczy powiedzieć: „wydawało nam się, że można jechać na papierze”. Trzeba pokazać, na jakiej podstawie przedsiębiorca tak uznał.

Po czwarte, należy dopilnować pełnego zestawu dokumentów: nowego formularza załącznika VII, umowy zgodnej z art. 18 rozporządzenia 2024/1157, informacji wymaganych w formularzu oraz późniejszego potwierdzenia przetworzenia odpadu. Korzystanie z papierowej wersji załącznika VII (poza systemem DIWASS) nie znosi obowiązku wskazania, gdzie odpad pojechał, kto za niego odpowiadał i czy został poddany odzyskowi.

Trzeba też bardzo wyraźnie powiedzieć, że komunikat GIOŚ nie spowodował zmiany zapisów rozporządzenia 2024/1157. Zgodnie ze stanowiskiem wynikającym z komunikatu, w okresie przejściowym, brak wprowadzenia dokumentów do DIWASS nie powinien być traktowany jako nielegalne przemieszczenie wyłącznie z tego powodu, o ile zapewniono wymagane dokumenty papierowe. Nie jest to jednak to samo co zmiana prawa.

Dlatego samo powołanie się na komunikat może nie wystarczyć. Jeżeli transport zostanie zatrzymany, a organ kontrolny w Polsce albo w innym państwie uzna, że interesuje go litera prawa, przedsiębiorca powinien móc wykazać, że sprawdził stanowiska właściwych państw, zastosował nowy formularz, zawarł umowę zgodnie z art. 18 i dochował pozostałych wymogów wynikających z rozporządzenia 2024/1157.

Papierowy załącznik VII może być rozwiązaniem przejściowym, ale wymaga bardzo ostrożnego, udokumentowanego podejścia.

Jaka jest Pana najważniejsza praktyczna rekomendacja dla przedsiębiorców po wejściu w życie rozporządzenia 2024/1157?

Kiedy tylko będzie techniczna możliwość, rekomenduję korzystanie z systemu elektronicznego DIWASS. Nie warto czekać do końca okresu przejściowego ani opierać się wyłącznie na komunikatach.

Trzeba też pamiętać, że jeżeli przedsiębiorca będzie korzystał z papierowego załącznika VII, to z tym dokumentem może zostać jeszcze przez kolejny rok, ponieważ wypełnienie pola 15 załącznika VII ma nastąpić nie później niż rok od dostawy. Transporty z grudnia 2026 r. mogą być więc rozliczane dopiero w grudniu 2027 r., kiedy będzie potwierdzany odzysk.

Proszę również pamiętać, że dokumenty trzeba przechowywać przez 5 lat od momentu potwierdzenia odzysku odpadu przez instalację.

Nie ma uproszczenia w zakresie tego, gdzie odpad jedzie, co ma być w umowie, jakie są zobowiązania stron i jak potwierdzany jest odzysk. Załącznik VII nie zwalnia z ostrożności. Przeciwnie, wymaga bardzo dokładnego sprawdzenia klasyfikacji, dokumentów, celu przemieszczenia i ról poszczególnych podmiotów.