Wielki mały problem, czyli dlaczego warto ograniczać mikrodrobiny plastiku?

Czym są mikrodrobiny plastiku?

To tworzywa sztuczne – wszystkie organiczne, nierozpuszczalne i odporne na degradację fragmenty polimerów syntetycznych o długości poniżej 5 mm. Są one bezpośrednim zagrożeniem dla środowiska przyrodniczego oraz zdrowia ludzi i zwierząt. Mikrodrobiny plastiku z wielu różnych źródeł trafiają do wód morskich, rzek, przedostają się do żywności oraz wody pitnej. W roku 2018 ONZ szacował, że w morzach znajduje się 51 bilionów cząstek mikrodrobin plastiku, czyli o 500 razy więcej niż gwiazd w galaktyce. [1]

źródła mikrodrobin_Przemysł i Środowisko

Źródła mikrodrobin plastiku

Analizując źródła pochodzenia mikrodrobin z tworzyw sztucznych, można podzielić je na dwa typy: pierwotne oraz wtórne.

Pierwotne mikrodrobiny plastiku to te, które są bezpośrednio uwalniane w postaci malutkich cząstek do środowiska przyrodniczego. Zdaniem Parlamentu Europejskiego w 2018 roku stanowiły one od 15 do 31% mikrodrobin plastiku w oceanach [1]. Źródło pochodzenia pierwotnych mikrodrobin plastiku to m.in.:

– pranie odzieży z tkanin syntetycznych – 35%

– ścieranie opon samochodowych podczas jazdy – 28%

– produkty do pielęgnacji ciała – mikrodrobiny plastiku są celowo umieszczane w kosmetykach dla odpowiedniej tekstury lub funkcjonalności, np. peelingi, w których mikrodrobiny z tworzyw sztucznych są używane w celu złuszczania naskórka – 2%.

droga mikrodrobin_pranie_Przemysł i Środowisko

Mikroplastik wtórny stanowi około 69-81% wszystkich mikrodrobin z tworzyw sztucznych w oceanach. Są one pochodną degradacji większych plastikowych przedmiotów, to np. butelki, plastikowe torby, zabawki czy sieci rybackie.

droga mikrodrobin_butelka_Przemysł i Środowisko

Szkodliwy wpływ mikroplastiku

Przedostające się do środowiska przyrodniczego mikrodrobiny plastiku są dużym problemem, ponieważ nie ulegają one biodegradacji i nie można ich usunąć. Połykane są przez zwierzęta morskie, gromadzą się w ich organizmach i w konsekwencji trafiają do ludzi. Mikrodrobiny plastiku znaleziono w żywności, napojach, a nawet w wodzie z kranu. Jak tworzywa sztuczne wpływają na ludzki organizm i zdrowie człowieka? Nie do końca wiadomo. Jednak na pewno nie są dla niego czymś naturalnym, a przez obecność w nich różnych substancji chemicznych (jak stabilizatory środki zmniejszające palność) są potencjalnie toksyczne.

Działania Komisji Europejskiej

Komisja Europejska, realizując założenia Europejskiego Zielonego Ładu [2], planu CEAP2 dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym [3] oraz aby zrealizować nałożony na siebie cel obniżenia o 30% zanieczyszczenia mikrodrobinami plastiku [4], pracuje nad ograniczeniem zanieczyszczenia środowiska przyrodniczego tworzywami sztucznymi. W tym celu w roku 2017 zwróciła się ona z prośbą o opinię do Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA). Odpowiedź z roku 2019 była zdecydowana i jasna – niezbędne jest wprowadzenie ograniczeń celowo wprowadzanych do produktów mikrodrobin plastiku, ponieważ są one uwalniane do środowiska w sposób niekontrolowany i stanowią zagrożenie dla środowiska przyrodniczego. Ważne też, aby ograniczyć sprzedaż mikrodrobin plastiku jako takich. W oparciu o zalecenia ECHA przygotowano projekt wniosku, który został przyjęty, po trzymiesięcznej kontroli Parlamentu Europejskiego i Rady, 25 września 2023 r. [5]. Dane liczbowe nie napawają optymizmem, szacuje się, że każdego roku w Unii Europejskiej wykorzystuje się około 145 tys. ton mikrodrobin plastiku. Nowe przepisy mogą w ciągu 20 lat ograniczyć liczbę uwolnionych do środowiska przyrodniczego mikrodrobin plastiku w sumie o ok. pół miliona ton [6].

Założenia programu

Podstawowymi założeniami nowych przepisów są: zakaz sprzedaży samych mikrodrobin plastiku oraz produktów, do których zostały ono celowo dodane i uwolnią się podczas ich użytkowania.

Ograniczenie to nie dotyczy produktów:

  • stosowanych w zakładach przemysłowych, ponieważ istnieje możliwość kontroli emisji z nich pochodzących;
  • których stosowanie nie uwalnia mikrodrobin plastiku;
  • które są regulowane innymi przepisami UE np. produkty lecznicze [7], weterynaryjne produkty lecznicze [8], produkty nawozowe [[9];
  • w których mikrodrobiny plastiku powstają w sposób niezamierzony i nie są dodawane celowo, np. osad ściekowy czy kompost.

Wymienionych grup ograniczenie nie dotyczy pod jednym warunkiem – producenci muszą przedstawić instrukcje użytkowania oraz utylizacji produktu w taki sposób, aby zapobiec emisjom mikrodrobin plastiku, a także zgłaszać raz w roku ich szacunkowe emisje.

Ograniczeniom podlegają m.in.:

 – granulowany wypełniacz stosowany do budowy sztucznych powierzchni sportowych;

– kosmetyki, brokat;

– detergenty, zmiękczacze tkanin, środki ochrony roślin, nawozy, zabawki, leki i wyroby medyczne.

Ponieważ wprowadzane ograniczenie wymaga zaimplementowania przez producentów wielu poważnych zmian, poszukania alternatywnych rozwiązań i modyfikacji stosowanej technologii, zróżnicowano czas wejścia w życie przepisów. Zakaz sprzedaży o natychmiastowym zastosowaniu (w dniu wejścia w życia ograniczenia, czyli od 17 października 2023 r.) wprowadzono w przypadku kosmetyków zawierających mikrogranulki plastiku oraz brokatu luzem z tworzyw sztucznych. W przypadku pozostałych produktów zawierających mikrodrobiny plastiku ograniczenie zostanie wprowadzone w czasie od 4 do12 lat. Przykładowo [10]:

  • od października 2027 roku – wybrane produkty kosmetyczne spłukiwane takie jak szampony do włosów i żele pod prysznic;
  • od października 2028 roku – detergenty, środki pielęgnacyjno-czyszczące jak np. woski, odświeżacze powietrza;
  • od października 2029 roku – w kosmetykach, które pozostają na skórze lub włosach jak np. żel do włosów oraz do kapsułkowania substancji zapachowych;
  • od października 2031 roku na granulat do budowy nawierzchni sportowych np. boisk;
  • od października 2035 roku na produkty do makijażu jak pomadki, lakiery do paznokci.

Mały, choć duży problem

5 mm to mało i dużo jednocześnie. Pomnożone przez tysiące ton i mnogość dni oraz lat staje się czymś ogromnie niebezpiecznym i szkodliwym. Każde ograniczenie uwalnianych do środowiska przyrodniczego mikrodrobin plastiku jest więc krokiem w dobrą stronę. W stronę, gdzie będziemy wykorzystywali potencjał, jaki niosą za sobą tworzywa sztuczne, przy jednoczesnym dbaniu o to, co się z nimi dzieje potem.

Pytanie – konkretna odpowiedź!

Czym są mikrodrobiny z tworzyw sztucznych?

To plastik – każdy polimer syntetyczny o długości poniżej 5 mm, organiczny, nierozpuszczalny i odporny na degradację.

Dlaczego mikrodrobiny plastiku są problemem?

Są małe, często niewidoczne gołym okiem, ale pozostają w środowisku przyrodniczym, ponieważ nie ulegają biodegradacji. Są małe, ale jest ich olbrzymia ilość. Drobiny te gromadzą się w organizmach zwierząt oraz w wodzie. Tą drogą trafiają do ludzkich organizmów. Są małe, ale toksyczne i wszechobecne, przyczyniają się do zanieczyszczenia planety oraz negatywnie wpływają na życie oraz zdrowie ludzi i zwierząt. Z jednej strony powstają one wskutek użytkowania przedmiotów (jak np. w wyniku ścierania opon samochodowych czy rozkładu opakowania po wodzie butelkowanej). Z kolei z drugiej strony spora część kosmetyków czy produktów czyszczących ma w swoim składzie celowo dodane drobinki mikroplastiku.

Jakie produkty zostaną objęte ograniczeniem?

Komisja Europejska objęła ograniczeniem produkty zawierające cząsteczki plastiku, czyli organiczne, nierozpuszczalne i odporne na biodegradację cząstki polimerów syntetycznych o wymiarach poniżej 5 mm. Nowe przepisy dotyczą produktów, w których mikroplastik z tworzywa sztucznego jest umieszczany celowo.


[1] Parlament Europejski, Mikrodrobiny plastiku: źródła pochodzenia, skutki, rozwiązania https://www.europarl.europa.eu/news/pl/headlines/society/20181116STO19217/mikrodrobiny-plastiku-zrodla-pochodzenia-skutki-rozwiazania? [dostęp: 30-11-2023]

[2] Komisja Europejska, Europejski Zielony Ład https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_pl [dostęp: 30-11-2023]

[3] Komisja Europejska, Zmiana sposobu produkcji i konsumpcji: nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym przedstawia sposób na osiągnięcie neutralnej dla klimatu i konkurencyjnej gospodarki, w której konsumenci mają mocną pozycję https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_20_420 [dostęp: 30-11-2023]

[4] Komisja Europejska, Europejski Zielony Ład: Komisja dąży do osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_21_2345 [dostęp: 30-11-2023]

[5] Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055 z dnia 25 września 2023 r. zmieniające załącznik XVII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) w odniesieniu do mikrocząstek polimerów syntetycznych https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32023R2055 [dostęp: 30-11-2023]

[6] ECHA, European Chemicals Agency, Mikrodrobiny plastiku https://echa.europa.eu/pl/hot-topics/microplastics [dostęp: 30-11-2023]

[7] Dyrektywa 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi (Dz.U. L 311 z 28.11.2001) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02001L0083-20121116&from=BG [dostęp: 30-11-2023]

[8] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/6 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie weterynaryjnych produktów leczniczych i uchylające dyrektywę 2001/82/WE (Dz.U. L 4 z 7.1.2019) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019R0006&from=lv  [dostęp: 30-11-2023]

[9] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009 z dnia 5 czerwca 2019 r. ustanawiające przepisy dotyczące udostępniania na rynku produktów nawozowych UE, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 i (WE) nr 1107/2009 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 2003/2003 (Dz.U. L 170 z 25.6.2019) https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/rozporzadzenie-2019-1009-ustanawiajace-przepisy-dotyczace-udostepniania-na-69197503 [dostęp: 30-11-2023]

[10] https://www.rynekzdrowia.pl/Prawo/16-pazdziernika-wchodzi-wazny-unijny-zakaz-Jest-lista-Dotknie-wszystkich,250814,2.html [dostęp: 30-11-2023]

Kategorie:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Dlaczego warto nam zaufać?

Doświadczenie

Szkolenia, tworzone przez zespół ekspertów-praktyków

Proces od A do Zet

Szkolenia pokazują cały proces przebiegu postępowania administracyjnego

Wzory, kalkulatory i instruktaże

Dajemy Ci gotowe narzędzia do pracy

Materiały dostępne 24/7

Dzięki formie online możesz korzystać z materiałów w dowolnym czasie

Prosty przekaz

Zrozumiały, klarowny sposób przekazywania wiedzy na skomplikowane tematy

Pomoc w zrozumieniu przepisów

Pomagamy zrozumieć podstawy prawne i podnosimy kompetencje

Studium przypadku

Przykłady z życia wzięte - od najczęściej spotykanych po innowacyjne, niecodzienne

Analiza orzeczeń

Szczegółowo analizujemy orzeczenia sądów i akty prawne, aby najlepiej przygotować Cię do opracowania dokumentacji

Materiały publikowane w Bazie wiedzy Akademii Przemysłu i Środowiska, nie stanowią porad prawnych lub innego profesjonalnego doradztwa. Prowadzący www.przemyslisrodowisko.pl dokładają wszelkich starań, aby informacje zamieszczone w Bazie wiedzy Akademii Przemysłu i Środowiska były prawdziwe i rzetelne, jednakże nie ponoszą odpowiedzialności za wykorzystanie informacji publikowanych w Bazie wiedzy, w szczególności za szkody lub straty poniesione przez kogokolwiek wskutek jakiegokolwiek wykorzystania treści umieszczonych w Bazie wiedzy.

Wszelkie materiały umieszczone w Bazie wiedzy podlegają ochronie na podstawie przepisów prawa autorskiego oraz innych przepisów dotyczących ochrony własności intelektualnej. Nie dopuszcza się, bez wyraźniej, pisemnej zgody Akademii Przemysłu i Środowiska, kopiowania, redystrybucji, rozpowszechniania, udostępniania oraz wykorzystywania w inny sposób całości lub części danych zawartych na stronie www.przemyslisrodowisko.pl i platformie szkoleniowej.